Bu biziñ eýýamymyzdan dört müñ ýyl diýen ýaly ozal bolupdyr. Çopanlar geñ bir zada üns beripdirler. Daga çykmazyndan ozal goýunlar golaýlarynda mydama gök öwsüp oturan agaçjyklaryñ ýapraklaryny iýýär ekenler. Bulary iýenlerinden soñ bolsa, sheýle bir çusluk hem ýeñillik bilen ýokary galýan ekenler weli, çopanlar olaryñ yzyna zordan eýeripdirler. Onsoñ çopanlar oýlanyp-oýlanyp, ahyry hem shol ýaprajyklaryñ täsirini özlerinde synamakçy bolupdyrlar. Olary ýygnashdyryp, guradypdyrlar-da, üstünden gaýnag suw guýup, içip görüpdirler. Sheýdibem öñ hiç kim tarapyndan içilip görülmedik, hoshboý ysly, shähdiñi açyjy içgi döräpdir. Çaýyñ adamyñ güýjüne güýç, kuwwatyna kuwwat goshýanlygynyñ sebäbi bolsa, onuñ düzüminde kofeiniñ barlygyndadyr. Ajy demlenen çaýyñ bir bulgurynda 0,05 grama çenli ýa-da kelleagyry dermanynyñ bir tabletkasyndaky möçbere barabar kofein bardyr. Gepiñ gerdishine görä, ýene bir zady belläp geçeliñ: gury çaý ýapragyndaky kofeiniñ mukdary kofe dänelerinden üç esse köpdür. Orsýetde çaýy 1638-nji ýylda mongol hany Altyn han patysha Mihail Fýodorowiçe dört put çaý ýapragyny iberenden soñ içip bashlapdyrlar. 1679-njy ýylda Orsýet bilen Hytaýyñ arasynda Hytaýyñ Orsýete yzygiderli çaý iberip durmagy barasynda shertnama baglashylypdyr. 18 asyrda Orsýete çaý getirilishi ep-esli artýar, onsoñ bu içginiñ ilat arasyndaky meshhurlygy hem artýar. Bu meshhurlygyñ ýöne ýere däldigini belläp geçeliñ. Spesialistleriñ shaýatlyk etmeklerine görä, ösüp ýetishen çaý ýapragynda 300 dürli madda bar. Sholaryñ arasynda iñ esasy üç maddadyr. Olar: kofeindir (çaýyñ adam organizmine güýç beriji häsiýeti shu madda sebäplidir), taninlerdir (çaýyñ gañshyrawugyñy tütedýän ýakymly ysy shu madda sebäplidir) hem-de efir ýaglarydyr (olar çaýa gaýtalap bolmajak hoshboý ys berýär). Mundan bashga-da, çaýyñ düzüminde C witamini we B witaminleriniñ bir topary bardyr. P witamini boýunça bolsa onuñ ösümlik dünýäsinde taýy ýokdur. Gyzgyn çaý bedeniñe dynç berýär, suwsuzlygyñy gandyrýar, muny hemmeler bilýär. Ýöne bulardan bashga-da, ol öz düzüminde organizme peýdaly maddalaryñ bar toplumyny jemläni üçin adamyñ ysgynsyz bogunlarynyñ kuwwatlanmagyna, gan damarlarynyñ basyshynyñ pese gaçmagyna ýardam edýär, singa, gökbogma, saraltma, ýiti guragyry kesellerini bejermekde, bogunlaryñ gaýtalanyp durýan agyrysyny aýyrmakda peýda berýär.