Ahal-teke bedewi — bu diňe bir haýwanat dünýäsiniň iň kämil nusgasy däl, eýsem türkmen halkynyň müňýyllyklaryň dowamynda kemala getiren iň belent medeni gymmatlygy, milli galkynyşyň we sarsmaz ruhuň janly nyşanydyr. Adamzat taryhynda hiç bir halk öz atyna türkmenler ýaly çuňňur we mukaddes garaýyş bilen çemeleşmändir. Türkmenistanyň yssy çägeliklerinde, Köpetdagyň eteklerinde kemala gelen bu "asman atlary" diýlip atlandyrylýan bedewler, özleriniň taryhy kökleri bilen bäş müň ýyl mundan ozalky siwilizasiýalara baryp ýetýär. Gündogaryň gadymy ýazuw çeşmelerinde, Hytaýyň taryhy golýazmalarynda we antik döwrüň alymlarynyň işlerinde Ahal-teke bedewleriniň üýtgeşik owadanlygy, tizligi we wepalylygy barada rowaýatlara barabar maglumatlar berilýär. Bu bedewler asyrlaryň dowamynda türkmen ýigidiniň söweş meýdanlaryndaky iň wepaly hemrasy, durmuşdaky iň ýakyn dosty bolup hyzmat edipdir. Ahal-teke bedewiniň özboluşly daşky keşbi dünýäniň beýleki hiç bir at tohumy bilen çalşyryp bolmajak aýratynlyklara eýedir. Onuň gurluşy inçe sütünli bolup, boýny goç boýun ýaly beýik we çeýedir. Kelläniň kiçiligi, gulaklarynyň gysga we üşerilip durmagy, gözleriniň bolsa manyly we uly bolmagy bu bedewe aýratyn bir asyllylyk berýär. Ýöne iň esasy aýratynlyk — bu bedewleriň derisiniň we tüýüniň täsin ýalpyldysydyr. Gün şöhlesi düşende Ahal-teke bedewiniň endamy edil arassa altyn ýa-da kümüş çaýylan ýaly öwşün atýar. Bu täsinlik olaryň genetikasyndaky aýratyn belok gurluşy bilen düşündirilýär we dünýä atşynaslary tarapyndan "metallyk öwüşgin" diýlip atlandyrylýar. Mele, dor, gyr we meşhur akganat reňkli bedewler türkmen sährasynyň tebigy reňkleri bilen sazlaşyp, gözelligiň iň ýokary derejesini emele getirýär. Türkmen seýisçilik sungaty dünýäde iň kämil we täsin mekdepleriň biri hasaplanýar. Asyrlaryň dowamynda türkmen seýisleri atlary diňe bir iýmitlendirmän, eýsem olaryň ruhy dünýäsine hem täsir edipdirler. "Atym — myradym" diýen pähime eýerýän halkymyz bedewlere uly sarpa goýup, olary iň gowy iýmler — şatut, ýandak, ýokary hilli jöwen we sarymsak bilen seýisläpdirler. Bu usullar bedewleriň diňe bir fiziki taýdan güýçli bolmagyny däl, eýsem olaryň adam bilen bolan üýtgeşik arabaglanyşygyny, düşbüligini we sabyrlylygyny hem şertlendiripdir. Ahal-teke bedewiniň iň uly häsiýetleriniň biri hem, onuň diňe bir eýesine wepaly bolmagydyr. Bu atlar ýat adamy özüne ýakynlatmazlygy we eýesiniň her bir sözüni, hatda gizlin duýgularyny hem aňlamagy bilen tapawutlanýarlar. Taryhyň iň kyn pursatlarynda-da ahal-teke bedewleri özleriniň çydamlylygyny görkezipdirler. 1935-nji ýyldaky meşhur Aşgabat-Moskwa atly ýörişini ýatlap geçmek ýeterlikdir. Şonda türkmen ýigitleri we olaryň bedewleri suwsuz we aşa yssy şertlerde müňlerçe kilometr ýoly gysga wagtyň içinde söküp geçip, dünýäni haýrana goýupdylar. Şeýle hem dünýä belli Absent atly ahal-teke bedewiniň 1960-njy ýylda Rimde geçirilen Olimpiýa oýunlarynda gazanan altyn medaly, bu tohumyň sportdaky beýikliginiň subutnamasydyr. Bu bedewler özüniň ýüwrükligi we böküş häsiýetleri bilen atçylyk sportunyň ähli ugurlarynda — päsgelçilikden böküp geçmekde (konkur), atly ýörişlerde we at çapyşyklarynda iň ýokary netijeleri görkezmäge ukyplydyr. Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe, Türkmenistanyň döwlet syýasatynyň özeni milli gymmatlyklary gorap saklamaga gönükdirilendir. Türkmenistanyň Döwlet tugrasynyň merkezinde ahal-teke bedewiniň (meşhur Ýanardagyň) şekiliniň ýerleşdirilmegi, bu jandaryň döwletimiziň galkynyşynyň we ösüşiniň nyşanydyygyny aňladýar. Döwlet derejesinde döredilen "Halkara ahal-teke atçylyk assosiasiýasy" dünýäniň dürli künjeklerindäki atşynaslary birleşdirýär. Her ýyl aprel aýynyň soňky ýekşenbesinde uly dabara bilen bellenilýän Türkmen bedewiniň milli baýramy, atçylyk pudagynyň täze belentliklere çykýandygyny görkezýär. Şeýle hem, sebitde ýeke-täk bolan atçylyk şäherçesiniň we iň döwrebap halkara atçylyk sport toplumlarynyň gurulmagy, ylmy esasda tohumçylyk işleriniň alnyp barylmagy — bularyň ählisi ahal-teke bedewleriniň şan-şöhratynyň has-da belende galmagyna hyzmat edýär. Jemläp aýdanymyzda, ahal-teke bedewi — bu diňe bir taryhyň mirasy däl, eýsem türkmen halkynyň geljege uzaýan ak ýoludyr. Ol özünde gözelligi, güýji, wepalylygy we asyllylygy jemleýän kämil sungat eseridir. Bu bedewleriň saklanyp galmagy we kämilleşdirilmegi üçin edilýän işler, türkmen halkynyň öz köklerine we medeniýetine bolan uly hormatynyň beýanydyr. Ahal-teke bedewi elmydama türkmen sährasynyň bezegi, halkymyzyň guwanjy we dünýä medeniýetiniň iň gymmatly monjugy bolup galjakdyr. Her bir kişňeýişde, her bir batly gadamda taryhyň sesi we geljegiň galkynyşy ýaňlanýar. Ahal-teke bedewi — bu diňe bir taryhyň mirasy däl, eýsem bütin adamzat medeniýetiniň iň kämil, iň nepis we iň syrly sahypalarynyň biridir. Türkmen halkynyň müňýyllyklaryň dowamynda kemala getiren bu janly sungat eseri, sähranyň erkin ruhuny, Günüň altyn şöhlesini we türkmen seýisleriniň zehinini özünde jemleýär. Bu bedewleriň döreýiş taryhy bizi müňýyllyklaryň çuňlugyna, has takygy eýýamymyzdan öňki III-II müňýyllyklara, gadymy Marguşyň we Parfiýanyň şöhratly döwürlerine alyp gidýär. Arheologik tapyndylar we gadymy gaýa suratlar Ahal-teke bedewleriniň şol döwürlerde hem häzirki sypatyna meňzeş, ýagny inçe sütünli, uzyun boýunly we owadan keşpli bolandygyny tassyklaýar. Gündogaryň taryhy golýazmalarynda "asman atlary" diýlip sarpalanan bu jandarlar, taryhyň dowamynda Hytaý imperatorlarynyň, Pars şalarynyň we beýik serkerdeleriň iň uly arzuwy bolupdyr. Bu bedewleriň haýrana galdyryjy aýratynlygy olaryň reňkindedir; dünýäde diňe Ahal-teke tohumyna mahsus bolan altynsow-mele, kümüşsöw-gyr we atlas ýaly ýalpyldap duran sarymtyl reňkler tebigatyň iň uly gudratydyr. Onuň tüýüniň gurluşy Gün şöhlesini özüne çekip, yzyna serpikdirýär, bu bolsa bedewiň edil gymmatbahaly metal parçasy ýaly öwşün atmagyny üpjün edýär. Ahal-teke bedewi özüniň sypaty boýunça örän asylly we duýgurdyr; onuň uly we dury gözleri adamyň içki dünýäsini okaýan ýaly täsir galdyrýar. Bu bedewleriň häsiýetindäki wepalylyk rowaýatlara öwrülendir; olar diňe bir adamy — özüni kemala getiren seýisini eýe hökmünde ykrar edýärler we oňa bütin ömrüne wepaly bolýarlar. Türkmen seýisçilik mekdebi bolsa dünýäde iň gadymy we iň netijeli terbiýeçilik ulgamydyr. Seýisler bedewlerini "perzendim" diýip sypap, olar bilen gürleşipdirler, bu bolsa atlaryň akyllylygyny we duýgurlygyny has-da artdyrypdyr. Bedewlerimiziň çydamlylygy barada aýdanymyzda, olaryň yssy çäge tupanlaryna, suwsuzlyga we uzak ýollaryň kynçylyklaryna durnuklylygy haýran galdyrýar. 1935-nji ýyldaky Aşgabat-Moskwa ýörişinde bedewlerimiz diňe bir fiziki güýjüni däl, eýsem sarsmaz erkinligini hem subut etdiler. Sport äleminde bolsa Ahal-teke bedewi özüniň çeýeligi, batly ädimleri we beýik böküşleri bilen tanalýar. Meşhur Absent atly bedewiň Rim Olimpiadasynda gazanan ýeňşi, Ahal-teke tohumynyň dünýäniň iň kämil sport atydygyny taryha ýazdy. Häzirki wagtda Türkmenistan bu täsin tohumyň dünýädäki iň uly genofondy we merkezi hasaplanýar. Ýurdumyzda gurulýan täze atçylyk sport toplumlary, halkara derejesindäki at çapyşyklary we her ýyl geçirilýän gözellik bäsleşikleri bu gymmatlygyň mertebesini has-da belende göterýär. Türkmenistanyň Döwlet tugrasynda bedewiň şekillendirilmegi, onuň döwletimiziň galkynyşynyň, okgunlylygynyň we asuda durmuşymyzyň nyşanydygynyň aýdyň subutnamasydyr. Ahal-teke bedewi dünýäniň haýsy künjeginde bolsa-da, ol özüniň täsin keşbi bilen türkmen halkynyň milli medeniýetini, asyllylygyny we geljege bolan uly ynamyny dabaralandyrýar. Bu bedew — biziň şöhratly geçmişimiz bilen nurlu geljegimiziň arasyndaky polatdan berk we altyndan gymmatly ruhy köprüdir. Ahal-teke bedewi dünýäniň haýsy künjeginde bolsa-da, ol özüniň täsin keşbi bilen türkmen halkynyň milli medeniýetini, asyllylygyny we geljege bolan uly ynamyny dabaralandyrýar. Bu bedew — biziň şöhratly geçmişimiz bilen nurlu geljegimiziň arasyndaky polatdan berk we altyndan gymmatly ruhy köprüdir. Şeýle milli gymmatlyklarymyzyň dünýä ýüzündäki abraýynyň galkynmagynda, atçylyk sungatynyň täze belentliklere göterilmeginde asylly başlangyçlaryň sakasynda duran türkmen halkynyň Milli Lideri Gahryman Arkadagymyza we bu ýoly mynasyp dowam etdirýän hormatly Prezidentimiz Serdar Berdimuhamedowa tüýs ýürekden sagbolsun aýdýarys. Türkmen bedewiniň şanyny dünýä ýaýýan, pederlerimiziň mirasyny gözüniň göreji ýaly goraýan we ösdürýän döwlet Baştutanlarymyzyň janlary sag, ömürleri uzak, tutumly işleri elmydama rowaç bolsun. Behişti bedewleriň batly gadamlary bilen ýurdumyz elmydama öňe, diňe öňe sary okgunly ösüşleri dabaralandyrsyn! Türkmenistanyň Demokratik partiýasynyň Arkadag şäheri boýunça birleşmesiniň hünärmeni Ogulnar Baýramowa