talyplar.com

Men ýokarda beren linkimde şeýle belläpdim:

"Ýahudilik(jöhitlik-ýewreý), Hristiýanlyk we Yslam - bu üçüsi, elbetde, Allah tarapyndan iberildi we hak dinler. Yslamda imanyň şertleri hökmünde şol dinleriň kitaplary bolan Töwrat, Injil we Kurana, olary biz ynsanlara iň oňat ýagdaýda düşündiren pygamberler (Allahyň ilçiler) bolan Hz.Musa, Hz.Isa we Hz.Muhammede(SAW) bir musulman hökmünde iman edýärin. Ýahudiler we hristiýanlar hem şuňa şol ýagdaýda iman getirmeli. Şeýlelik bn hem ynanýanlar birleşip, ynanmaýanlara has täsirli ýagdaýda hakyky imany düşündirip, hakykata çagyrmaly! Ynha, iň wajyp zat şul, ýagny, dinler arasyndaky dialog! "

Şuňa doly ynanýaryn men-ä!

2- Pygamberimiz şeýle diýýär many taýdan: "Men pygamberleriň iň soňkysy. Menden soň pygamber gelmez, ýöne her asyrda meň warislerim geler!" Olar bolsa şol asryň ynsanlarynyň aňyna görä Kurany, hadyslary we Yslamyýeti düşündirerler. Her bir asryň musulmanlar, has takygy, ynsanlar üçin iň mätäç ýagdaýda bir hassalygy, ýagny, problemasy bolar. Meselem, geçen asyrda Allaha iman mätäçligi bolupdyr we B.S.Nursi hezretleri şoňa çäre gözläp, Risale-i Nur eserlerini emele getiripdir ýene-de Biribaryň goldawy bn. Ondan öňki warislerden biri bolan Mewlana Jelaleddin Rumy wagty "ynsanlar arasy dialoga, hoşniýetlilige" mätäçlik duýulan ekeni. Olam şoňa görä amallar we eserler döreden ekeni.

Bu asyrda bolsa, esasy 2-3 ýagdaýa mätäçlik bar. Olar:

1- Bilim(jahyllyga garşy)
2- Dinler arasy diýalog (ynançsyzlyga garşy)
3- Yslamyň amal edilmegi. (1 we 2-iň netijesi)

Şulardan ikinji mätäçlik sebäpli we Ahyrzamanda ýüze çykjak örän ähmiýetli bir ýagdaý boýunça, şol hristiýanlar bn hem, ýewreýler bn hem bir ýerde üýşüp, ynançlar arasynda(Interfaith) diýalog we arkalaşyk geçirilýär dünýäniň ähli künjeklerinde.

3- Hristiýanlara görä Hz.Isa Mesih bolup, ahyrzamanda ýerýüzüne iner we ähli ynsanlar oňa tabyn bolarlar.

Yslamda hem Mesihiň ahyrzamanda geljegi hadyslar bn aýdylýar. Ýöne Mesih, ýagny, Hz.Isa gönüden-göni dünýä öz bedeni we ruhy bn inermi ýa-da başgaça bolar - bu ýagdaý köp jedele sebäp bolup biler.

Ýöne B.S.Nursi we F.Gülen ýaly Yslam alymlaryna görä bolsa, "hristiýanlyk ahyrzamanda asyl özenine (origin) öwrüler we Yslamyýet bn bir mertebä geler, ýagny, Yslamlaşar. 2 ynanjyň birleşmegi/arkalaşmagy/Yslamlaşmagy arkaly hem ynançsyzlyga garşy üstün geler."

Şu ýagdaý üçinem hristiýanlar bn hem, ýewreýler bn hem dinler arasy dialog şert. Amala aşyrylýan hem şol.

Hak bn batylyň özara düşünişmezligi hemişe boldy we kyýamat gopana çenli hem dowam eder. Bulam şonuň 1 netijesi, elbetde

Şu ýagdaý üçinem hristiýanlar bn hem, ýewreýler bn hem dinler arasy dialog şert.

Muny yslam dini diyyami delili hany?

(Bagyşlaň, aýatyň Türkçe manysyny goýýan)
Al-i İmran
(64) De ki: "Ey kitap ehli! Bizimle sizin aranızda ortak bir söze gelin: Yalnız Allah'a ibadet edelim. Ona hiçbir şeyi ortak koşmayalım. Allah'ı bırakıp da kimimiz kimimizi ilah edinmesin." Eğer onlar yine yüz çevirirlerse, deyin ki: "Şahit olun, biz müslümanlarız."

Pygamberimiz Medinä hijret edensoň, Onuň (SAW) ilkinji eden işlerinden biri Ýewreýdir Hristiýanlar bn hem dialog gurup, olar bn şertnama baglaşma bolupdy.

Nejaşi padyşasy bn habarlaşyp, ony Yslama çagyrypdy.

Ýewreýleriň özara dawalaryna ýene-de Töwratdan deliller getirip, çäre tapyp, amal edilmegini isläpdi ýene-de sebäpkär ýewreýleň özünden. Şu zatlary Salyh Surujyň Pygamberimiz baradaky kitabynda-da geçýär.

Ýene bir zat:

Ýewropada, Amerikada we dünýäniň başga ösen ülkelerinde musulmanlar şol döwletiň telewideniýedir radiolary tarapyndan (belli möçberde) terorist diýip tanadylýar! Ynha, Türkiýede bolmagyna garamazdan ynsanlar musulmanlary teroriste deňäp ýatyrlar. Men ýa şu taýdakylaram şol mysalyň içinde bolup bilýäs.

Şu ýagdaýy düzetmek üçin diýalog şert dälmi?! Biz musulmanlaryň özümizi olaryň tanaýşy ýaly däldigimizi olara subut etmek üçin näme şert bize?! Olar bn dostlaşyp, olara Yslamy nähili ýaşaýandugymyzy, biziň dinimiziň Hoşniýetlilik, huzur dinidigini nädip olara düşündirmeli?!

şu ýagdaýa dogry düşünjek bolmaly.

Meni gören bärdäki Şotlandlar we Iňlisler bn aramyzda şeýle dialog geçipdi namaz okanymy görensoňlar ýa eşidensoňlar 1-2 gezek:

- Senem musulmanmy?!
- Şükür Allaha, hawa!
- Bäh, sen ýaman geň musulman ekeniň!
- Ol näme üçin?!
- Sen musulman bolýan bolsaň, hany seniň sakalyň?! Hany seniş şalwaryň?!
- Yslamyýet eşikde, sakalda ýa şoňa meňzeş zatlarda däl.
- Onda nämede?!
- Yslamyýetiň kanunlary bolan Kuranda we ony bize düşündirýän Pygamber hadyslarynda.
- Näme üçin biziň görýän, seredýän wideodyr telewizorlarymyzda musulmanlar başgaça?!
- Size şeýle görkezmek we şol 1 penjireden(atgözlük bn) görkezilýäni we maksatlary şol bolany üçin!

we ş.m. zatlar bolupdy. Men kä zatlar barada janygyp düşündiripdim olara soňam.

kitap ähli bn dost edinmek barada bolsa:

Yslam dini iň esasy iki çeşmeden ybarat: aýatlar we hadyslar. Ýöne häzirki zamana fetwalary esasy 4 ýagdaýa görä berilýän bolmaly bilşime görä, olaram:

1- Kuran-y Kerim;
2- Mukaddes Hadyslar;
3- Kyýas (deňeşdirme) ;
4- Ijma (Yslam alymlarynyň pikir birligi)

Aýatlaryň nirede, näwagt we näme sebäpli inenini bilsek iň amatlysy. Şu ýagdaýda käbir düşünişmezlikler ýüze çykmazmyka diýýän. Aýatlaryň manysyny hem iň oňat ýagdaýda Pygamber beýan we amaly bolan sünnetdir hadyslary düşündirýär. Munyň daşynda bolsa, käbir ýüze çykan näbelli ýagdaýlar üçin, ýokarky 2 çeşmä görä deňeşdirilip, soňunda Yslam alymlary tarapyndan pikir birligine barylýar we fetwa berilýär.

Bir hadysda şeýle diýilýär:
- Meniň we Menden owalky pygamberleriň sözleriniň içinde iň beýik we parasatlysy "Lâ ilâhe illâllah’dyr" [Muvatta’, Kur’ân: 32; Hac: 246; el-Aclûnî, Keşfü’l-Hafâ, 1:153; el-Elbânî, Sahihu’l-Câmii’s-Sağîr, no. 1113]

ýene bir hadysda: "Gulu lä ilähe illalah - tuflihu!", ýagny, "Allahdan başga ylah ýokdur" diý we felaha gowuş (halas bol!" diýmek bolýar.

Aýat hökmünde-de Maide süresiniň 5-nji aýaty:

"(Özlerine) Kitap berilenleriň nahary size halal, siziň naharyňyz hem olara halaldyr. Mehirlerini*(dini hak bolan we zenana berilmeli belli mukdardaky maddy baýlyk) beren ýagdaýyňyzda, iman eden azat we namysly zenanlar we sizden öňürti kitap berilenleriň azat we namysly zenanlary, zyna etmezlik we gizlin dost tutunmazlyk şerti bilen size halaldyr" (Maide 5/5) diýilýär.

Şu ýagdaýda olary örän içgin we olardan biri bolmajak ýagdaýda dost edinilip, hatda, "olaryň zenanlary bn durmuş hem gurap bilersiňiz käbir şertler bn" diýilýär!

Sagadat asryndan şu diýaloga we ähli kitap bn gatnaşyga we hemme kitap ähline duşmanlyk etmezlik ýa dost etmeklik barada degişli 1-2 mysal:

1- Pygamberimize(SAW) pygamberlik gelmäkä, daýysy Ebu Talip bn kerwene goşulyp, söwda etmäge gidende, Hristiýan din alymy bolan Rahip Bahira olary görýär we Pygamberimize erbet niýetli ýewreý we hristiýan din alymlarynyň zyýan bermezligi üçin, daýysy bn yzlaryna gitmegi maslahat berýär.

2- Ýewreý din alymlarynyň iň güýçlilerinden Abdullah bin Selam(r.a.) Pygamberimiziň(SAW) diňeje ýüzüni görüp: "Bu ýüzde ýalan ýok!" diýip musulman bolýar.

Ýokarky 2 mysal ýaly başga mysallar hem bardyr. Şotlandiýa we Angliýaň kä şäherlerinde "Interfaith Dialogue", ýagny, "Dinler arasy diýalog"lara gatnaşyp görüpdim. Şol ýerde Hz.Muhammedi(SAW) soňky pygamber hökmünde görýänini beýan eden "speaker pastörler" (konferansiýa berýän rahipler) barlygyna göz ýetiripdim.

Ýagny, günümizde hem mysallar bar Ýewropaň dürli ülkelerinde. Indi olar bn belli şertler we serhetler arkaly dostluk gurmak gerek dälmi?!
Maňa görä gerek. Çünki, ynançsyzlyga garşy, Bar we Bir bolan Allaha ybadat etmäge çakylyk hökmünde aýat hem bar, ynha:

Al-i İmran (64) - De ki: "Ey kitap ehli! Bizimle sizin aranızda ortak bir söze gelin: Yalnız Allah'a ibadet edelim. Ona hiçbir şeyi ortak koşmayalım. Allah'ı bırakıp da kimimiz kimimizi ilah edinmesin." Eğer onlar yine yüz çevirirlerse, deyin ki: "Şahit olun, biz müslümanlarız."

Şuň türkmençesini gözläp tapmadym, ýogsam, tmolympiad.org sahypasynda hristiýan bolan diplomat atla agza gowy düşündiripdim bir ýerde.

Garaz, men-ä şol 1 pikirde, ýagny, käbir şertler bn ehli kitap ynsanlar bn dost bolup biler we men şeýle bir ýakyn dostlugym bolmasa-da, olar bn dostluk edinipdim şol serhedi hem göz öňünde tutup.
Şu ýagdaýda olara öz Yslam dinimizi dogry tanadyp bileris we gorkularynyň bimanylygyny, ynanjymyz hakynda asyrlardan bäri bilýän maglumatlarynyň ýalňyşdygyny görkezme mümkinçiligimiz bolýar!

Ynha, bulam örän jaýdar sebäpmikä diýýän!

ýokarda:
"Interfaith Dialogue", ýagny, "Dinler arasy diýaloglar" bolýar Ýewropa şäherlerinde... diýipdim. Muňa US we başga käbir ülkeler hem degişli .

Onuň maksady bolsa:

1- Dürli ynançlary we olaryň agzalaryny hem-de amallaryny tanamak;
2- Ynançlardaky belli meseleleri ähli ynançlarynyň agzalary bn maglumat hökmünde paýlaşmak;
3- Ynanýanlar hökmünde hiç ynanmaýanlara hakykaty düşündirmek boýunça bile hereket etmek;
4- Ynançlarymyzy gönüden-göni çeşmesinden we agzalaryndan bolşy ýaly, ýagny, dogry tanadyp, öňki bilýän ýalňyş we erbet maglumatlaryndan tämizlenmeklerine sebäp bolmak we ş.m. ...

Birem, şol ýerde musulman hökmünde biziň işimiz beýleki ynançlara agza bolan hemmesine:"Siziň ynançlaryňyz ýalňyş, baryň Yslama giriň!" diýip haýkyrmak däl, Yslam dininiň huzur we hoşamaýlyk dinligini, ynançlar arasynda diýalogyň we arkalaşygyň gerekliligini aýtmak. Monteizm, ýagny, hanif diniň agzalary hökmünde ynançsyzlyga garşy bile hereket etmegi teklip etmek.

Bize düşen diňeje beýan etmek. Täsir etmek bolsa Allaha degişli!

Gaty dost bolasyn gelyar oydyan. Dost bolman yone adalatly deliller bilen oz dinini dushundirip bolanokmy? Hokman yuregim bermek diyilyami?

sen şu işi edip gördüňmi?!
hristiýanlaryň hemmesiniň diýen ýaly Yslama mätäçligi Ýok! Onda olar bn belli möçberde ýakynlaşmasaň, tanyşmasaň, onda olar seni, şeýlelik bn hem, ynanjyňy näme üçin öwrenjek bolsun?!

Sana gora dogry bolsa onda koprak dost tutunuber. Tutunyan dostlarynam bir sada ahli kitap bolawersin yogsam misioner yaly biri dushaysa gunun kynyrak bolar.

Dinlerini gowy bilmeýänlerem bar, misýonerlerem bar, ýöne öz ynanjyňy gowja öwrenensoň, olaryň seni üýtgetjeklerinden gorkmazmykaň diýýän.
"Serçeden gorkan dary ekmez!"

Bir hristiýan türkmen agza dost sahypada hristiýanlygy dogry, Yslamy ýalňyş görkezjek bolupdy, men hem oňa bir ýazgy bn jogap beripdim, onam şu ýerde goýaýaýyn degişliräk bolansoň:


"... sen yalnysh hakykatlara ynanyarsyn!

Menden sana teklip:

1- In sonky we hak dinin kitaby bolan Gurhanyn Fetih suresin 28-nji ayatynda sheyle diyilyar:

"Ol pygamberi(Hz.Muhammed(SAW)) hidayet(imana gowush(dyr)mak) we hak din bilen iberendir. (Allah) ol hak dini ahli dinlere ustun etdi. Shayat hokmunde Allah yeter!"

2- Ynha, shu mynasybetli, in sonky we hak din bolan Yslama yene-de Gurhanda Biribaryn Ozi ehli kitapdakylary (hristiyan, yewrey) Yslama cagyryar!
Maide suresi 15-nji ayatda sheyle diyilyar:

"Ey, kitap ehli! Artyk size ilçimiz (Muhammed) gelendir. Ol, kitabynyzdan gizlap duran hakykatlarynyzdan birnacesini size bildiryar, birnacesini hem bagyshlayar. Ynha, size Allahdan bir nur ve açık bir kitap (Kur'an) geldi!"

Sheyle diymek bn Allah sizi Yslama, Gurhana cagyryar!

3- Eger muny etmejek bolsanyz, onda size yene Gurhanda Nisa suresinin 171-nji ayatynda sheyle diyilyar:

" Ey, Kitab ehli! Dininizde serhetleri aşman we Allah hakynda dine hakykaty aydyn! Meryemogly İsa Mesih, dine Allahyn pygamberi, Meryeme yetiren (emri bilen ona nygmat beren) sozi we Ozunden bir ruhdyr. Shu yagdayda Allaha we pygamberlerine iman edin, "(Allah) üçdir" diyman! Oz gowulygynyz uçin sheytmeginizi goybolsun edin! Allah dine yeketak ylahdyr. Ol caga eye bolmakdan uzakdyr. Göklerdaki her bir zat, yerdaki her bir zat Onunkydyr. Wekil(shayat) hokmunde Allah yeter."

4- Eger muny hem etmejek bolsanyz, onda, alyn size Gurhanyn Kafirun suresinden sonky maslahat:

"Rahman we Rahym bolan Allahyň ady bilen!
1.2. (Resulym!) Diý: Eý käfirler! Men siziň ybadat edenleriňize ybadat etmen.
3. Sizem meniň edenlerime ybadat etmeýärsiňiz.
4. Men siziň ybadat edenleriňize asla ybadat etjek däl.
5. Sizem meniň ybadat edenlerime ybadat etmersiňiz.
6. O halda siziň diniňiz size. meniň dinim maňa!"
Hawa, Sylap, shu sana Gurhandan oran onat maslahat! Eger okap, dushunip, amal etsen, onda Allah seni bagyshlar we Oz Jennetine alar! Yone yene onkiligine dowam etsen, onda Agajan aganyn aydanyny yazayin:

"...aýdýanlaryň köne aýdym.
bu meseläni ozal mergen we beýlekiler has giňişleýin düşündirdi. ýöne şonda-da sen şol Isa-Hudaý diýer oturarsyň. eger sen hakykatdanam isany söýýän bolsaň onda seni isanyň hudaýyna ybadat etmäge çagyrýan. ybraýynmyň hudaýyna. muhammediň (s.a.w.) hudaýyna (Allaha) ybadat etmäge çagyrýaryn.

ýöne sen bizi pygamberimiziň ybadat etmediklerine ybadata çagyrma. "

"Elinden we dilinden beýleki ynsanlara zeper gelmeýän kämil ynsan bolmak dilegi bilen!"

Dünýä globallaşdy şu wagt we kiçelip galdy diýen ýaly ösen tehnologiýa sebäpli. Şoň üçinem, indi islän ýeriňe gysga wagtda gitmek aňsatlaşdy. Şu mynasybetli ýokardaky ýagdaýlaryň amala aşyrylmagy tizlik we mukdar taýdan has hem artdy. Elbetde, netijeleri hem bar.

Indi bolsa şoň netijelerinden youtube-da degişli bolan türkçe we iňlisçe wideolardan käbirlerini goýaýyn:

Iňlisçe: the fruits of dialogue 1 :



Türkçe:
diyalogun meyveleri 1 :



Şu ýokardaky wideo bn baglanşykda degişli birnäçe wideolar hem bardyr, isleseňiz görüp bilersiňiz!

Indi bolsa, şu diýalog we kitap ähli barada degişli aýatlaryň türkçe we iňlisçe manylaryny goýaýyn. Käniräk bolansoň, türkmen diline terjime etmäge ýaltandym. Belki, içiňizden biri terjime eder ýa özüm başga degişli bir sahypada terjime edip goýup, bärik linkini goýduraryn.

Başladym onda:

Bakara Suresi (2): 62

Ey iman edenler, Yahudiler, Hristiyanlar, Sabiîler...Her kim Allaha ve ahiret gününe (gerçekten) iman eder ve ameli salih işlerse, elbette onların Rabbleri yanında mükafatları vardır. Onlar için her hangi bir korku olmadığı gibi kendilerini üzecek hiçbir şeyle de karşılaşmazlar.

Those who believe (in the Qur'an), and those who follow the Jewish (scriptures), and the Christians and the Sabians,- any who believe in Allah and the Last Day, and work righteousness, shall have their reward with their Lord; on them shall be no fear, nor shall they grieve.



Bakara Suresi (2): 136

Deyiniz ki: “Biz Allah’a, bize indirilen Kur’an’a, keza İbrahim’e, İsmâil’e, İshak’a, Yâkub’a ve onun torunlarına indirilene; ve yine Mûsa’ya, İsa’ya. Hülasa bütün peygamberlere Rab’leri tarafından verilen kitaplara iman ettik. Biz yalnız O’na teslim olan müslümanlarız.”

“Say, We believe in Allah (God) and that which has been sent down to us And that which was send down to Ibrahim (Abraham), Isma'il (Ishmael), Ishaq (Isaac), Ya'qub (Jacob) and his progeny. And that which was given to the Prophets from their Lord. And we make no distinction between any of them And to Him we are resigned.”


Bakara Suresi (2): 148

Herkesin yöneldiği bir yön vardır, Haydin öyleyse hep hayırlara koşun, yarışın! Nerede olursanız olunuz, Allah hepinizi bir araya getirir. Şüphesiz ki Allah her şeye kadirdir.

To each is a goal to which Allah turns him; then strive together (as in a race) towards all that is good. Wheresoever ye are, Allah will bring you together. For Allah Hath power over all things.


Bakara Suresi (2): 256

Dinde zorlama yoktur. Doğru yol, sapkınlıktan, hak batıldan ayrılıp belli olmuştur. Artık kim tağutu reddedip Allah’a iman ederse, işte o kopması mümkün olmayan en sağlam tutamağa yapışmıştır. Allah her şeyi işitir, bilir.

There is no compulsion in religion, for the right way is clearly from the wrong way. Whoever therefore rejects the forces of evil and believes in God, he has taken hold of a support most unfailing, which shall never give way, for God is All Hearing and Knowing.


Al-i İmran Suresi (3): 64

De ki: "Ey Ehl-i Kitap! Bizimle sizin aramızda birleşeceğimiz, müşterek ve adil şu sözde karar kılalım: Allah'tan başkasına ibadet etmeyelim, O'na hiç bir şeyi şerik koşmayalım, kimimiz kimimizi Allah’tan başka rab edinmesin." Eğer bu daveti reddederlerse, “Bizim, Allah’ın emirlerine itaat eden müminler olduğumuza şahid olun” deyin.

Say: "O People of the Book! Come to common terms as between us and you: That we worship none but Allah; that we associate no partners with him; that we erect not, from among ourselves, Lords and patrons other than Allah." If then they turn back, say ye: "Bear witness that we (at least) are Muslims (bowing to Allah's Will)."


Al-i İmran Suresi (3): 84

De ki: "Biz Allah'a iman ettik. Bize indirilen vahye, İbrahim’e, İsmail’e, İshak’a, Yakub’a ve torunlarına indirilen, keza Musa'ya, İsa'ya hasılı bütün peygamberlere Rab’leri tarafından verilen vahiylere de iman ettik. (Peygamberlikleri noktasında) onlar arasında hiçbir ayrım yapmayız ve biz yalnız Allah'a teslim oluruz."

Say: "We believe in Allah, and in what has been revealed to us and what was revealed to Abraham, Ismail, Isaac, Jacob, and the Tribes, and in (the Books) given to Moses, Jesus, and the Prophets, from their Lord: We make no distinction between one and another among them, and to Allah do we bow our will (in Islam)."



Al-i İmran Suresi (3): 199

Ehl-i Kitap içinden, Allah'a iman ettikleri gibi; Hakkı tazim ederek hem size hem de kendilerine indirilen kitaba inananlar da vardır. Onlar Allah'ın ayetlerini değersiz bir menfaat karşılığında satmazlar. İşte Rabbi nezdinde mükafatları olanlar onlardır. Muhakkak ki Allah hesabı pek çabuk görür.

And there are, certainly, among the People of the Book, those who believe in Allah, in the revelation to you, and in the revelation to them; bowing in humility to Allah: They will not sell the Signs of Allah for a miserable gain! For them is a reward with their Lord, and Allah is swift in account.


Nisa Suresi (4): 94

Ey iman edenler! Yeryüzünde Allah yolunda sefere çıktığınız zaman, son derece dikkatli olun. Size selam verene, dünya hayatının geçici ve az bir menfaatini elde etmek için: "Sen mü'min değilsin" demeyin. Unutmayın ki Allah’ın yanında bir çok ganimetler vardır. Önceden siz de böyle idiniz; Allah size lütfetti de imanla şereflendiniz. Öyleyse iyi anlayın, dinleyin çok dikkatli davranın. Muhakkak ki Allah, yaptığınız her şeyden haberdardır.

O ye who believe! When ye go abroad in the cause of Allah, investigate carefully, and say not to any one who offers you a salutation: "Thou art none of a believer!" Coveting the perishable goods of this life: with Allah are profits and spoils abundant. Even thus were ye yourselves before, till Allah conferred on you His favors: Therefore carefully investigate. For Allah is well aware of all that ye do.

Maide Suresi (5): 48

Her biriniz için şeriat ve bir yol tayin ettik. Eğer Allah dileseydi, hepinizi bir tek ümmet yapardı. Fakat O size verdiği farklı şeriatlar dairesinde sizi imtihan etmek istediği için ayrı ayrı ümmetler yaptı. Öyleyse durmayın, hayırlı işlerde yarışın.

If Allah had so willed, He would have made you a single people, but (His plan is) to test you in what He hath given you: so strive as in a race in all virtues.


Maide Suresi (5): 69

İman edenler, Yahudiler, Sabiîler ve Hıristiyanlar... Bunlar içinden her kim Allah'a ve ahiret gününe iman edip ve güzel işler yaparsa; onlara hiç bir korku yoktur ve onlar asla üzülmezler.

Those who believe (in the Qurán), those who follow the Jewish (scriptures), and the Sabians and the Christians,- any who believe in Allah and the Last Day, and work righteousness,- on them shall be no fear, nor shall they grieve.


A’raf Suresi (7): 199

Sen af ve müsamaha yolunu tut, iyiliği emret ve cahillere aldırış etme.

Hold to forgiveness; command what is right; But turn away from the ignorant.


Yunus Suresi (10): 99

Eğer Senin Rabbin dileseydi, dünyada ne kadar insan varsa imana gelirdi. Ama bunu irade etmedi. Şimdi sen mi, imana gelsinler diye insanları zorlayacaksın?

If it had been thy Lord's Will, they would all have believed,- all who are on earth! Wilt thou then compel mankind, against their will, to believe!


Hûd Suresi (11): 118

Eğer Rabbin dileseydi bütün insanları hakta ittifak eden bir tek ümmet yapardı. Fakat O bunu irade etmediğinden ittifak etmemişlerdir ve işte böylece ihtilaf eder vaziyette devam edeceklerdir.

If thy Lord had so willed, He could have made mankind one People: but they will not cease to differ.


Nahl Suresi (16): 125

Sen insanları Allah yoluna hikmetle, güzel ve makul öğütlerle davet et, gerektiği zaman da onlarla en güzel tarzda mücadele et. Rabbin, elbette yolundan sapanları en iyi bildiği gibi kimlerin doğru yola geleceğini de pek iyi bilir.

Invite (all) to the Way of thy Lord with wisdom and beautiful preaching; and argue with them in ways that are best and most gracious: for thy Lord knoweth best, who have strayed from His Path, and who receive guidance.


Hac Suresi (22): 67

Biz her ümmete kendi dönemlerinde uyguladıkları özel bir ibadet yolu belirledik. Öyle ise onlar din işinde sana asla muhalefet etmesinler, Sen insanları Rabbin yoluna davet et. Çünkü sen gerçekten Hakka götüren dosdoğru bir yolun üzerindesin.

To every People have We appointed rites which they must follow: let them not then dispute with thee on the matter, but do thou invite (them) to thy Lord: for thou art assuredly on the Right Way.


Ankebut Suresi (29): 46

Zulmedenler hariç, Ehl-i kitap ile en güzel olan bir şeklin dışında bir tarzda mücadele etmeyin ve onlara şöyle deyin: "Biz hem bize indirilen kitaba hem de size indirilen kitaba iman ettik; Bizim ilahımız da, sizin ilahınız da bir ve aynı ilahtır ve biz O'na gönülden teslim olduk."

And dispute ye not with the People of the Book, except in the best way, unless it be with those of them who do wrong: but say, "We believe in the revelation which has come down to us and in that which came down to you. Our God and your God is One; and it is to Him we submit (in Islam)."


Lokman Suresi (31): 15

Eğer onlar seni, şerik olduğuna dair hiçbir bilgin olmadığı şeyleri, Bana ortak saymaya zorlarlarsa sakın onlara itaat etme! Ama o durumda da kendileriyle iyi geçin, makul bir tarzda onlara sahip çık. Bana yönelen olgun insanların yolunu tut! Sonunda hepinizin dönüşü Bana olacak, Ben işledilerinizi tek tek size bildirip karşılığını vereceğim.

"But if they strive to make thee join in worship with Me things of which thou hast no knowledge, obey them not; yet bear them company in this life with justice (and consideration), and follow the way of those who turn to Me: in the end the return of you all is to Me, and I will tell you all that ye did."


Mümtahine Suresi (60): 8

Dininizden ötürü sizinle savaşmayan, siz yerinizden yurdunuzdan etmeyen kafirlere gelince, Allah sizi onlara iyilik etmeden, adalet ve insaf gözetmeden menetmez. Çünkü Allah âdil olanları sever.

Allah forbids you not, with regard to those who fight you not for (your) Faith nor drive you out of your homes, from dealing kindly and justly with them: for Allah loveth those who are just.

1- Diyalog ve dinlerarasi diyalog nedir, ne değildir?

Diyalog sözlükte iki insan arasındaki konuşma ya da anlaşma niyetiyle kişi veya grupların fikir alışverişinde bulunmaları anlamına gelir. Istılahi anlamda, iki veya daha fazla kişinin karşılıklı konuşması, değişik ırk ve kültürlerden, farklı inanç ve kanaatlerden, farklı siyasi anlayıştan insanların bir araya gelerek, medeni ölçüler içerisinde birbirleriyle iletişim kurması yoludur.
Dinî alanda diyalog; hem bir dine mensup farklı grupların, hem de farklı dinlere mensup insanların, inanç ve düşüncelerini birbirlerine zorla ve etik olmayan yollarla kabul ettirme girişimlerinde bulunmaksızın, ortak meseleler etrafında hoşgörü ortamı içinde konuşabilmesi, tartışabilmesi ve işbirliği yapabilmesi demektir.
Kavramsal açıdan ‘dinlerarası’ değil ‘din mensupları arasında diyalog’ demek daha doğrudur. Ne var ki bu tanımlama ‘galatı meşhur’ haline gelmiştir. Bununla beraber kastedilen anlam hiç şüphesiz din mensupları arasında diyalogdur.
Dinlerarası Diyalog, farklı dinlere mensup insanların inançlarını ve düşüncelerini birbirlerine zorla kabul ettirme yolunu seçmeksizin eşitlik, hoşgörü, doğruluk, samimiyet, sevgi, saygı ve iyi niyet içinde ortak olan veya olmayan bir meselede barış, hürriyet ve açıklık atmosferinde, ötekini öğrenmek, bilmek, tanımak, dinlemek ve anlamak maksadıyla, karşılıklı konuşabilmelerini, işbirliğine gidebilmelerini, birlikte yaşayabilmelerini, hatta uzlaşabilmelerini sağlayan bir karşılaşmadır.Bugün terör, savaş, sömürü, ahlaki yozlaşma, cevre kirliliği, ekonomik gelir dağılımındaki dengesizlik, AIDS, HIV gibi hastalıklar, fakirlik, kürtaj, eşcinsel evlilikleri, boşanma oranlarının yüksekliği gibi ailevi değerlerdeki çöküş, irk, din ve milliyetçilik adına yapılan bağnazlıklar gibi dünya barısını tehdit eden global sorunlarımız vardır. Bu sorunların çözümünde dinlerin ve din mensuplarının elbette katkıları olacaktır. Dinlerarası diyalog faaliyetleri bu ortaklasa sorunlara ortak çözüm arayışlarının-ki bu bir anlamda mecburi istikamettir- ortaya çıkardığı zorunlu bir neticedir. İnsanlığın ortak geleceğini huzur ve barış ortamında geçirmelerini sağlama, hangi sebeple olursa olsun kanlı sahnelere sahip maziyi yeniden yasamama ve yaşatmama çabalarıdır.
Dinlerarası diyalog insanin kendi dininden taviz vermesi demek değildir. Diyalog sureci içinde herkes kendi inandığı değerlere nihayet saygı içinde bulunur, ibadet basta tüm dini, ahlaki, hukuki, ve kültürel değerlerini hayatına tatbik etmekten çekinmez. Aksine ortak değerlerin keşfine, onların on plana çıkartılmasına ve evrensel doğruların insanlık hayatına hakim kılınmasına çalışılır. Yalnız karşılıklı iletişim ayni zamanda etkileşim ve yabancılaşmayı beraberinde getirebilir. İnsanlık tarihi boyunca din değiştirmelerinin altında yatan gerçek de budur; etkileşim ve yabancılaşma. Ama bu karşılıklı girilen ilişkiden değil, dini değerlere olan imanın derecesi ve bunların insani tatmin edip etmemesinden kaynaklanmaktadır. Bu acıdan düne ve bugüne bakılacak olursa Müslümanlığı özgür iradesi ile bırakan ve başka bir dini tercih eden insanların şayisi sair din mensupları ile mukayese edilemeyecek oranda azdır. Bu da inanç ve amelle yükümlü olduğumuz İslami değerlerin mahiyeti adına bizlere bir fikir vermektedir.
Dinlerarası diyalog dinleri birleştirme cabası ya da sadece kendi dinini başkalarına anlatma, onun üstünlüğünü gösterme ve son tahlilde muhataplarının dinlerini değiştirme caba ve gayreti, bir başka ifade ile İslami açıdan ‘tebliğ’, Hıristiyanlık acısından ‘misyonerlik’ faaliyeti değildir. Fethullah Gülen Hocaefendi’nin sık kullandığı tabirle ifade edecek olursak “herkesi kendi konumunda kabullenerek” birbirimizi tanıma ve ortak sorunlarımıza ortak çözüm arayışıdır.
Dinlerarası diyalog faaliyetlerinin Haçlı seferleri dönemindeki ilişkilerden farklı olarak birbirimizi tanımaya, anlamaya vesile olduğu, gergin ortamı yumuşattığı, hem bizleri hem de onları ‘bilinmeyen öteki’ den ‘bilinen öteki’ seviyesine çıkartir.

Dowamynda:

2- Birlikte yasama;
3- Diyalog ve tebliğ;
4- İslam’da savaş mı esas barış mı?
5- Efendimiz ve ötekilerle ilişkileri.

ýaly mowzuklar we düşündirilişi bar. Türkçe we uzyn bolansoň, olary goýmadym. Isleg gelen ýagdaýynda welin goýup bilerin!

Ýene-de käbir degişli maslahatdyr öwüt-ündewler (türk dilinde) :

1- Dini duyguların köpürmesi, mahalli kültürlerin dirilecek olması küreselleşmenin handikaplarındandır. Bu da zamanla küçük-büyük çatışma zeminini doğuracaktır. Bunu engelleyecek tek şey diyalogtur. Diyalog, insanları insan olma ortak paydasında bir araya getirmektir. 1/14/2006

2- İslamfobia diye adlandırılan İslam düşmanlığını bugün dünyada çok sistemli yapıyorlar. Arasıra unutulmaya yüz tutunca İngiltere’deki uçakların sıvı şeylerle patlatılması gibi senaryolar uyduruyor, deşeliyorlar o düşünceleri. Bunun karşısında yapılacak şey diyalog ve birlikte yaşama deyip kendimizi anlatmaktır. Gerçi diyaloga kendi ülkemizde bazı çevreler Hiristiyanlaşırma deseler de, bence bu yolda ısrar etmeliyiz. Çünkü başka yol bilmiyorum şu an. Dolaşım hakkımızı teminat altına alacak bu faaliyetlere devam etmeliyiz.
8.13.06

3- Biz su an tebliğ yapmıyoruz ama yaptıklarımızla kazanıyoruz. Yalnız şunu unutmayın, ne kadar makul olursa olsun yaptıklarınız tabanda çabucak kabul görmez. Zamana vabestedir bu tip işlerin kabulu ve halka mal olmasi. Kitlelerin yer degiştirmesinden bahsediyorsunuz, bu kadar basit değil bu işler.. 8.13.06

4- Dinini değiştirmek isteyen kişilere: ‘Ne kötülük gördünki dininden’ deyin önce. İhtida noktasında çok hahiş izhar eden bir tavır sergilemeyin. Bu sözü duyunca yabancılar; hiç kendilerini anlatma gibi bir dertleri yok demeliler. Meydana getireceğin imaj temsil ettigin davanın aksi ile muamele görmesini netice veriyorsa bu davaya ihanettir.

5- Geleceğin dünyasında ateizmi ve müstehcenliği teşvikle global ölçekte bir yerlere varmayı planlıyorlar. Bu dünya ile açık vuruşmaya girmeden, sulh çizgisinden ayrılmadan, faslı müşterekleri ön plana çıkartmak lazım...

6- Bati’da hüccetiye düşüncesini benimseyen Evangelistler, Doğu’da Şiiler dünyanın bir çok yerinde okul acmanızdan rahatsızlar. Bu açıdan diyalog bizim için kurtarıcı bir seradır. Diyalog ile misyonerlik yapmıyoruz biz. Halimizle, tavrımızla Islamı göstermeye calışıyoruz. İnsanları iradeleri ile başbaşa bırakıyoruz. Zaten dinin tarifinde de bu var.Aksi bir tavır, ikrah ve cebir olur.” Burada birisi devreye girerek bir yazinizda diyorsunuz ki: “Temsilden kaynaklanan vicdanin iç icbarına karışmayız.” “Bak bu güzel. Evet, vicdanın iç icbarına karışmayız. 8/18/06

7- Gaye-i hayalimiz Allah’ın rızasıdır. İla-yı kelimetullah ise gaye ölçüsünde bir vesiledir. Bunu bazan açık-seçik yaparsınız. “Kulu laileheillah tuflihu” Ama bunu söylediğinizde hemen tepki alacaksanız;“Ya ehlel’l kitabi tealev..” dersiniz. Insanlar tabiatlarını değiştirircesine tırtıl iken kelebek olmazlar.O zaman diyalog bir uslub ve bu uslub ila-yi kelimetullah adına oluyor. Temel felsefe bu ise, kendimizi ele veriyorsak uslupta hata yapıyoruz demektir. Kaderlerini bu işe vermiş insanlar oturup istişare etmeliler. Allah’ın definesine zarar vermemek için çok dikkatli olmalıyız. Açıktan tebliğ, yolunuzu tıkıyorsa, köprülerinizi harab ediyorsa, gulyabanileri harekete geçiriyorsa, bu ila-yı kelimetullah davasına zarardır…..2/26/06

8- Diyalog, vicdan hürriyeti, konuma saygı, düşünce özgürlüğü gibi mülahazalarla münasebete geçiyorsunuz ama onlar sizi önyargılı olarak süzüyor ve okumaya çalışıyorlar. Siz önyargıyı bu nesilde kırabilirseniz gelecek nesil sizi önyargısız okuyacak. Önyargıyı kırmak çok önemli. Önyargı, mülahazaları kirletir. Siz kendinizi objektif okutabilirseniz doğru sonuçlara ulaşırlar, ‘bunlarla dostluk yapılabilir’ derler. Siz şu diyalog sürecinde, hem de Pierr Loti’lerin ülkesinde, dün bizim ülkemizde bizi ezen insanların çocuklarından hediyeler alıyorsunuz. 3/22/06

9- Diyalog hizmeti adına her şeyi baştan belirleyemezsiniz. Bazı şeyler vardır ki onları ancak ihtiyaçlar ve zaruretler belirler. Bu sistem statik değil sürekli hareket halinde olan ve kendini yenileyen dinamik bir sistemdir. Farklılıkları zamana bırakarak yürümek lazım.

10- Uzakdoğu, Hint kıtası başta hemen her yerde misyonerlik yapar gibi, ama hal diliyle kendinizi ifade etmelisiniz. Eğer misyonerlerin yaptığı gibi elde kitap, kapı kapı dolaşırsanız, insanları kendinizden kaçırırsınız.Müslümanlığı ‘hiçbir şey demeden’ Müslüman’ca yaşamalısınız. Belki bunun için, bir-iki nesil sabır gerekir. Bir-iki nesil, sizdeki farklılığı görecekler, bu farklılığınızla farklı köprüler kurulacak ve arkadan gelen nesillerle irtibat kolaylığı sağlanmış olacak inşaallah. Çok sabır isteyen bir mevzu bu. 8.15.06

11- Kendimizden uzaklaştıkça onlara yakın olmak değil, onlara yakın oldukça Allah’a daha yakın olmak gerek. Çünkü zemin tehlikeli. Çend defa sizin Kıtmiriniz böyle toplantılardan sonra Rabbine ne kadar dua etmiştir. (Bartelemo)

we ş.m.

s.a agam!!!
gaty gowy düşündürüpsüňüz malades elleriňize güller bitsin dilleriňize saglyk!!!
dinimizi şeýdip tanadyp ýatladyp durmaly!!!
şeýtan hiç ýadanok mydama işleýär özüne dost edinjek bolup, biri biriňe goldag bolmsan gaty kyn bu dunyade ýaşamak...

Iň ýokarda köp sanly türkmençe maglumat goýdum.
Soňundan iňlisçe we türkçe aýatlar arkaly deliler goýdum, hatda, diýaloguň netijelerini görkezýän wideolar hem.

Aşakdaky maglumatlaram, ýokardakylaram takyk ýagdaýda şu dinler arasyndaky diýaloguň gerekliligini görkezýär.

Eger wagtyňyz bar bolsa, onda hemmesini diýen ýaly okap görüň!

Mende başga-da iňlisçe we türkçe maglumatlar bar aýat we hadyslar arkaly. Onam goýup oturmaýyn!

Ýewropanyň ähli ülkelerinde, Amerika, Kanada we ş.m. ýurtlarda Remezan aýynda "Diýalog agzaçarlary" gurnalýar musulmanlar tarapyndan we Yslamdaky oraza tanadylýar ýerli halklara şeýlelik bn!

Bulam bir degişli maglumat mowzuk barada.

Häzirlikçe bular!

Şu ýere çenli okap bilen bir barmyka?!
Pikirimçe, ýok

Ýene-de şu ýere çenli okanyňyz üçin örän minnetdar!

Sag boluň!

Salam Jara!

Minnetdar, jigim!

Ýaňy 1 pikirlendim-de:

Men-ä mundan soň şu nik bn hem girjek däl!

Ýokarda "..ýazyp bilerin, belki.." diýipdim. pikirimi üýtgetdim - ýazjak däl!
Soň gohlaşyp başlaýas, ynjydýas birek-biregi.

Bärik täzeden girişimiň esasy sebäpkäri erkin666-dy, olam haýyşymy ýerine ýetirdi öz alan karary bn! Men hem oňa şol mynasybetli hormat goýýaryn! Sag bol, erkin666!

Oýlanma, jigim, saňa telpek! Berekellah!
Dowam et, jigim! Allah senden razy bolsun!

Eger şu wagda deňiç bu nik bn sizi gynandyran we göwnüňize degen bolsam, hakyňyzy halal ediň! Mende hiç biriňiziň hakyňyz ýokdur! Bardy-geldi baram bolsa, barsy halal bolsun!

Dilegleriňizde meni hem ýatlap duruň mümkin bolsa!

Hoş sag boluň!

Salam we dileg bn!

yatlaris agam dileglerim sizin bilen okuvlariniz ishleriz nahili onatdir enshallah...

elleringize saglyk,masha Allah,gowy we peydaly yazgylar yazypsyngyz

yaman haladym. Edeniň ellerine saglyk

Diyalok meselesi: Yslam döwletlerini güç bilen yykyp bilmejeklerini düşünen haçlylar (hristyanlar) içerden yykmagy düşündiler Yslamyeti yykmak üçin oylanyp tapylan bu kapyrlaryn, din duşmanlaryn pikirleri yüzlerje yyl ön başlady

Misyonerler orta doguya , şumat gördügimiz yalak orta aziyadaky musulmanlary hristanlaşdyrmaga Jahyl Musulmanlary dinden çykarmak doly netije bermedigi Üçin Dinler arasy diyalok diyin prayekti Günümize getirdiler

1400 yyl bari gelyan ysamiyet de diyalaok meselesi yokdy aklynyzy birazyrak işledip görseniz wahabiligi örtaya çykaran Ynlisler diyalok meselesinide çykardylar.


Bütün Yslam alymlary bularyalak sözlere wahabilige diyalokçylara garşy gelyade siz kim bolyanyzda diyaloga onem beryaniz dinden imandan habarynyz yokmi

İsa Aleyhisalamyn getirdigi hakyky İsewilik yok şumat hakyky İnjilde yok
Şu mahal dunyade azydan dort sanak injil bar olaryn her biride biri birine garşy gelyan yerleri bar Allahu taalaya şirk goşyarlar Tanry ogly ve ruh 3 tanry bar diyyarler bulara ynanyan diyalokçylar nadip jennete gitjeklerka ???????????


Ve siz bunlara destek beryaniz , makullayanyz şirk yetiryaniz, küfre gidyaniz !!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!

Bir musulman bolup bilen zadimi zize aytmasam wyjdanym goyanok

myratweli

İmanyn şartynda: o kitaplaryn Allhu taalayin iberdiklerine iman etmeli yalnyşma şu mahalky 4 sanak adamlaryn öz akyllaryna göra yazdyklaryna dal.
we dunyade şu mahal hakyky injil töwrat zebur yok dyr zebury yadyndan çykarypsyn


muhammet alyhissalam geldikden sönra ol dinlerin dowam etsi gutardi hak Dyn Yslamiyrtdir

Muhammet aleyhissalme iman etmayn dogzahlykdyr

Bu konu ile ilgili diğer bazı hadis-i şeriflerde de şöyle buyuruldu:

“Beni duyup iman etmeyen Yahudi ve Hıristiyan elbette Cehenneme girecektir.” (Hakim)

“Cennete sadece Müslüman olan girer.” (Buhari)

indi name dushunizmeschilik chykdy ?mena dushunmedim,name shol hristianlar we yewreyler bilen gatnashyk kesmeli diyen dawamy yene?eger sheyle bolsa,biz dinimizi nadip yayradars?dawah bermek bizing borjumyz dalmi eysem?yslamda extremizm hem halanmadyk zat,ol quranyng ayatlaryny yalngysh dushunip arany wopshe kesmeli diyen gurrung yoga?!ya men yalngysh dushundimmi?aylap aylap yazyangyz uzyn uzyn edip asyl manysyna dushunip bolanok

diyalog gechirmek sholara dawah bermek diymek dalmi?eger sheyle bolsa,onda biz nachesi bilen dawah gechirip dinimize chagyryp bilers,o name erbetlikmi?
elbetde alladan hemme zat,allah islese olary dogry yola salar islemesede biz nache dawah gechirsek bir kopuk,allah islemese,yone bizdenem hereket bolmaly,yagny allah hemme zady eder diyip ellerimizi gowshyryp otyrmaly dala!!!bizden hereket alladanam bereket diyshi yaly.nache adamy musulman etseng shoncha gowy,olaryngam etjek yahshy amallary bary sizingem hasabyngyza gecher,onung name erbetligi bar?

oylanma
men olary yslamiyete çagyrma diyemok
çagyr olara yslamyyeti ogret yone olaryn dini bilen Yslam dinini birleşdirmek şirk

myratweli yazan zady

Ýöne B.S.Nursi we F.Gülen ýaly Yslam alymlaryna görä bolsa, "hristiýanlyk ahyrzamanda asyl özenine (origin) öwrüler we Yslamyýet bn bir mertebä geler, ýagny, Yslamlaşar. 2 ynanjyň birleşmegi/arkalaşmagy/Yslamlaşmagy arkaly hem ynançsyzlyga garşy üstün geler."


diyya barmy olaryalak zat
haysy alym yazypdyr ony

yene bir gezek yazyan Yslamiyet Nakyl dinidir akyl dini daldir S Nursiden we Gulenden başka kim yazypdyr olaryalak zady.

Salam agzalar,

Yslamy dini dunyanin uly depginler bn osyan dini. Musulman bolyanlar kopeldigiche ahli kitap dinlerinin gorupligem we dushmanchylygam artyar. Yslam dinini musulmanlar bn urshup yenip bolmajagyna gozi yeten ahli kitaplar, ony oz ichinden yykmaly diyen netija gelyarler. Shol sebapdenem “Dinler arasy diolog” diyilyan aksiya bashladylar. Sheydip hristianchylygy yayarys diyip piker etdiler. Onam turkiye dowletine sowgat etdiler. Turkiyede said nursi ya-da gulenden bashga-da uly alymlar bar. Yone olar bu aksiya goldamadylar. Goldanyn ozi gulen boldy. Gulenin gozunde papa hatda “papa hazratleram” boluberyar. We onun yanyna baryp yslamy adyna edilen zadam yok. Dine diologyn adyna edildi hemme zat. Diology miwesem turkiyede gorunyar, yagny bir topar kuran kurslary yykylyp, kop kiliseler guruldy. Ine diologyn getiren miwesi.

Indi yazylan meselelere jikme-jik goz atalyn, sebabi Kuranda diyilishi yaly “Musulmanlar seresaplylygynyzy gaty bek tutun”. Musulmanlaryn ilkinji dushmanlarynyn birlerem yehudiler bn hristianlar bolup duryar. Shol sebapden seresap bolmaly.

Men ýokarda beren linkimde şeýle belläpdim:

"Ýahudilik(jöhitlik-ýewreý), Hristiýanlyk we Yslam - bu üçüsi, elbetde, Allah tarapyndan iberildi we hak dinler. Yslamda imanyň şertleri hökmünde şol dinleriň kitaplary bolan Töwrat, Injil we Kurana, olary biz ynsanlara iň oňat ýagdaýda düşündiren pygamberler (Allahyň ilçiler) bolan Hz.Musa, Hz.Isa we Hz.Muhammede(SAW) bir musulman hökmünde iman edýärin. Ýahudiler we hristiýanlar hem şuňa şol ýagdaýda iman getirmeli. Şeýlelik bn hem ynanýanlar birleşip, ynanmaýanlara has täsirli ýagdaýda hakyky imany düşündirip, hakykata çagyrmaly! Ynha, iň wajyp zat şul, ýagny, dinler arasyndaky dialog! "

Şuňa doly ynanýaryn men-ä!

Sen ynanyan bolsan ynanyber. Yslam dinini shu wagta chenli ichkin diolog gurup yaymandyrlar. Sahabalary alyp gor hey sheyle zat edipdirlermi ya sheyle pikir edipdirlermi ya yslam hokman diolog gurun diyyarmi? Dushushyk edilmelem bolsa dine yslam dini dushundirilmeli. Olaryn entak Allaha bolan ynanchy yalnysh. Bu pikir gulenden bashga alymlarda chykmady? Yslam dinine meshhur bolan alymlar dushushyk gurup yslam dinini dushundiripdirler, bir-birinin yuzune seredip gulup oturman.

2- Pygamberimiz şeýle diýýär many taýdan: "Men pygamberleriň iň soňkysy. Menden soň pygamber gelmez, ýöne her asyrda meň warislerim geler!" Olar bolsa şol asryň ynsanlarynyň aňyna görä Kurany, hadyslary we Yslamyýeti düşündirerler. Her bir asryň musulmanlar, has takygy, ynsanlar üçin iň mätäç ýagdaýda bir hassalygy, ýagny, problemasy bolar. Meselem, geçen asyrda Allaha iman mätäçligi bolupdyr we B.S.Nursi hezretleri şoňa çäre gözläp, Risale-i Nur eserlerini emele getiripdir ýene-de Biribaryň goldawy bn. Ondan öňki warislerden biri bolan Mewlana Jelaleddin Rumy wagty "ynsanlar arasy dialoga, hoşniýetlilige" mätäçlik duýulan ekeni. Olam şoňa görä amallar we eserler döreden ekeni.

Bu asyrda bolsa, esasy 2-3 ýagdaýa mätäçlik bar. Olar:

1- Bilim(jahyllyga garşy)
2- Dinler arasy diýalog (ynançsyzlyga garşy)
3- Yslamyň amal edilmegi. (1 we 2-iň netijesi)

Şulardan ikinji mätäçlik sebäpli we Ahyrzamanda ýüze çykjak örän ähmiýetli bir ýagdaý boýunça, şol hristiýanlar bn hem, ýewreýler bn hem bir ýerde üýşüp, ynançlar arasynda(Interfaith) diýalog we arkalaşyk geçirilýär dünýäniň ähli künjeklerinde.

Kuran islediginche dushundirip yormeli dal. Kuranyn yslamyn dushundirishi has takygy pygamberimiz s.a.w. dushundirishi yaly adamlara yetirmeli. Sen bir hili dushundirsen, men bir hili dushundirsem bu zatlaryn sony nira barar? Asyl etmeli zat ilki dinin asyl nusgasyny owrenmeli, son teblig ishine girishmeli. Senin yazan zatlaryny butin yslam alemine ashgar edilse meshhur alymlary diyjegi belli.
Iman bu bir dowrun dal hemme dowurde-de problema. Her dowurde-de ynanmajak adamlar bar.

3- Hristiýanlara görä Hz.Isa Mesih bolup, ahyrzamanda ýerýüzüne iner we ähli ynsanlar oňa tabyn bolarlar.

Yslamda hem Mesihiň ahyrzamanda geljegi hadyslar bn aýdylýar. Ýöne Mesih, ýagny, Hz.Isa gönüden-göni dünýä öz bedeni we ruhy bn inermi ýa-da başgaça bolar - bu ýagdaý köp jedele sebäp bolup biler.

Ýöne B.S.Nursi we F.Gülen ýaly Yslam alymlaryna görä bolsa, "hristiýanlyk ahyrzamanda asyl özenine (origin) öwrüler we Yslamyýet bn bir mertebä geler, ýagny, Yslamlaşar. 2 ynanjyň birleşmegi/arkalaşmagy/Yslamlaşmagy arkaly hem ynançsyzlyga garşy üstün geler."

Şu ýagdaý üçinem hristiýanlar bn hem, ýewreýler bn hem dinler arasy dialog şert. Amala aşyrylýan hem şol.

Hak bn batylyň özara düşünişmezligi hemişe boldy we kyýamat gopana çenli hem dowam eder. Bulam şonuň 1 netijesi, elbetde

Yslam dininin gelmegi bn bar bolan dinler batyl. Hristianlygyn asyl ozeni diyilyan zat yok. Bar bolan hristian din – azashanlaryn dini. Musulmanlar ahli kitabynyn ynanchlarynyn garshysyna soweshyar. Olar bn birleship ya arkalashyp eden ishin bolmaz. Etmeli zat olar bn birleshjegem bolman, arkalashjagam bolman yslamy pygamberin dushundirishi yaly dushundirilmeli. Onun uchin olar bn “Isa Hudaymy?” ya-da “Injil Hudayyn sozi” w.sh.m. temalarda dagwa etmeli. Olar bilen diologlashyp bileje nahar iyip yormesenem boljak zat.

Şu ýagdaý üçinem hristiýanlar bn hem, ýewreýler bn hem dinler arasy dialog şert.


Muny yslam dini diyyami delili hany?


(Bagyşlaň, aýatyň Türkçe manysyny goýýan)
Al-i İmran
(64) De ki: "Ey kitap ehli! Bizimle sizin aranızda ortak bir söze gelin: Yalnız Allah'a ibadet edelim. Ona hiçbir şeyi ortak koşmayalım. Allah'ı bırakıp da kimimiz kimimizi ilah edinmesin." Eğer onlar yine yüz çevirirlerse, deyin ki: "Şahit olun, biz müslümanlarız."

Bu sozler ol diolog diyilyan yerlerde bir aydylyamyka? Ya ichinden bilip yone diologda iyip-ichip otubermelika?

Pygamberimiz Medinä hijret edensoň, Onuň (SAW) ilkinji eden işlerinden biri Ýewreýdir Hristiýanlar bn hem dialog gurup, olar bn şertnama baglaşma bolupdy.

Pygamber s.a.w. name babatda diolog, shertnama gurupdyr? O wagtky diologmy ya shertnamamy? Shu diyyan diologynyz shol pygamberin diology yaly diologmy ya shertnamamy? Ya hazirki dini diologlarda yaly bileje agyz achar edip yylgyryp oturypdyrmy pygamber s.a.w.?

Ýene bir zat:

Ýewropada, Amerikada we dünýäniň başga ösen ülkelerinde musulmanlar şol döwletiň telewideniýedir radiolary tarapyndan (belli möçberde) terorist diýip tanadylýar! Ynha, Türkiýede bolmagyna garamazdan ynsanlar musulmanlary teroriste deňäp ýatyrlar. Men ýa şu taýdakylaram şol mysalyň içinde bolup bilýäs.

Şu ýagdaýy düzetmek üçin diýalog şert dälmi?!

Ey ahli kitaplar siz bn diolog gurmasak bizi terosistlere deneyaler diyjek bolyanmy? Sen nache diolog ediberdiginche sana terorist diymezler. Baryp diologda Al-Imran suresinin 64-nji ayatyny aytsan belki terorist diymekleri mumkin. Sen musulman ishini et, olar mana erbet diyyaler diyip gorkup oturma. Hudayyn Ozi gorup durandyr.

Aýat hökmünde-de Maide süresiniň 5-nji aýaty:

"(Özlerine) Kitap berilenleriň nahary size halal, siziň naharyňyz hem olara halaldyr. Mehirlerini*(dini hak bolan we zenana berilmeli belli mukdardaky maddy baýlyk) beren ýagdaýyňyzda, iman eden azat we namysly zenanlar we sizden öňürti kitap berilenleriň azat we namysly zenanlary, zyna etmezlik we gizlin dost tutunmazlyk şerti bilen size halaldyr" (Maide 5/5) diýilýär.

Şu ýagdaýda olary örän içgin we olardan biri bolmajak ýagdaýda dost edinilip, hatda, "olaryň zenanlary bn durmuş hem gurap bilersiňiz käbir şertler bn" diýilýär!

Yokardaky ayat hemme ahli kitap bn dost bol diyyami? Dine ayallary musulmanlara halal diyyar. Dost etmek diymek ya sen pikirinmi? Dost etmek barada Kurany Kerimin ayatyny bilenokmy ya? Musulman erkek ahli kitap zenany almak diymek ony tebigy soygi bn soymekdir. Sebabi pygamberimizem oz dayysy Abu Taliby soyupdir. Yone onun yureginde dini soygi yok. Olar tebigy soygi bn soyupdir. Yone Hudayyn soygisi bn soymeyarler. Sebabi pygamberimiz s.a.w. aydypdyrlar:
„Soysende Huday uchin soy, yigrensen-de Huday uchin yigren“ ya-da „Kishi soyenleri bn hashr ediler“ diyyar.
Yene-de yazmaly zatlar bar yone wagt daralyandygy uchin shunun bn onmakchy.

Hocaefendi, aynı konularla ilgili hadisleri yorumlarken de, “Yahudileri ve Hıristiyanları kınayan ve azarlayan âyetler ya Hazret-i Muhammed (A.S.M) döneminde yaşayan ya da kendi peygamberlerleri döneminde yaşayan bazı Yahudi ve Hıristiyanlar hakkındadır.” diyor. ( Küresel Barışa Doğru, s.45)

yokardaky yazga name dijek
bugüne çenli hiçbir İslam alymi bu âyet ve hadislerin taryhy boldugyny, geçerliligini yitirdigini aytmandyrlar. Tersine, kıyamete çenli geçerli bolduklaryny ittifakla bildirmişlerdir.

Sen ynanyan bolsan ynanyber. Yslam dinini shu wagta chenli ichkin diolog gurup yaymandyrlar.

ýalňyş dost!
hudeýbiýe-de bir diýalogyň görnüşi!
özem dinsizler bilen!

Oylanma ilki bn Hudeybie wakasyny yene bir gezek oka we name uchin ol edilipdir owren. Ol dine musulmanlar bn kureyshlerin arasynda parahatchylygy saklamak uchin edilen shertnama. Bu shertnamanyn "dinler arasy diologa" name dahyly bar? Ya diolog edilmese ustunize chozjak bolyan barmy? Umuman Hudeybiyanin barik name uchin yazyan belli dal.

Yslam dininin gelmegi bn bar bolan dinler batyl. Hristianlygyn asyl ozeni diyilyan zat yok. Bar bolan hristian din – azashanlaryn dini. Musulmanlar ahli kitabynyn ynanchlarynyn garshysyna soweshyar. Olar bn birleship ya arkalashyp eden ishin bolmaz. Etmeli zat olar bn birleshjegem bolman, arkalashjagam bolman yslamy pygamberin dushundirishi yaly dushundirilmeli. Onun uchin olar bn “Isa Hudaymy?” ya-da “Injil Hudayyn sozi” w.sh.m. temalarda dagwa etmeli. Olar bilen diologlashyp bileje nahar iyip yormesenem boljak zat.

bir hristiýan bolup doglan bolsaň şu tema nähili garardyňkaň!?
hristiýan bolup dogmazdym ýa-da yslamy özüm tapardyma diýme dost!
ýöneje pikir et!

mundan bashga yazara zadyn yok oydyan. Hudayyn nahili hidayet etjegini senem menem bilemok. Shonun uchin beyle zat yazmaga gerek yok.

Pygamber s.a.w. name babatda diolog, shertnama gurupdyr? O wagtky diologmy ya shertnamamy? Shu diyyan diologynyz shol pygamberin diology yaly diologmy ya shertnamamy? Ya hazirki dini diologlarda yaly bileje agyz achar edip yylgyryp oturypdyrmy pygamber s.a.w.?
sen şuwagt germaniýda sakally we selleli aýlanyp ýörmeýşiň ýalam her döwürde yslamy ýaýratma meselesem şol döwre görä edilýär. hemem pursatlaram bir bolanok!

Ey ahli kitaplar siz bn diolog gurmasak bizi terosistlere deneyaler diyjek bolyanmy? Sen nache diolog ediberdiginche sana terorist diymezler. Baryp diologda Al-Imran suresinin 64-nji ayatyny aytsan belki terorist diymekleri mumkin. Sen musulman ishini et, olar mana erbet diyyaler diyip gorkup oturma. Hudayyn Ozi gorup durandyr.


dost!
gary görme welin şu ýazanlaryňy pikir edip ýazdyňmaý!?
senem şol sssr döwründe ''namazyňy öýüňdejik okada otur, başgasyna zat diýmeseň bolýar'' diýýänler ýaly ýa-da ''dindarja musluman bolsaň özüňe musluman, biziň bir işimize goşulma'' diýýänlerdenmi?!
dost! gowja pikir edip görüň!
eger sen özüňi olara kabul etdirmeseň olar seniň diniňi nädip kabul etsin!?
başda özüňi alyp baryşyň bilen, .....
yuwaşjadan edibermeli dost!
sen olara ýakyn barma, olaram saňa ýakyn gelmesin; aýt onda ahyrzamanda yslam dini ýer ýüzüne häkim bolmaly diýilýänini kim etmeli!
dostjan! göni kararlar berip soňam kabul etmejek bolup özüňüze we bu zatlary bilmän, habarsyz okaýan adamlara zulym etmäň!

Men gaty pikirlenip yazdym. Yone sen gaty yuzley okapsyn oydyan. Sen diolog bn dini yayratjak bolsan (sana diolog edin diyip mejbur edyanem yok, bu pikiri ozuniz tapdynyz) onda shol diologlarda Hudayyn ayatlaryny we hadyslaryny aydyn we subut edin. Agyzachar edip guluship, yylgyryp oturmanda. Ony edip bilmeyan bolsan onda onkije bolushyn bilen boluber!!

Pygamber s.a.w. name babatda diolog, shertnama gurupdyr? O wagtky diologmy ya shertnamamy? Shu diyyan diologynyz shol pygamberin diology yaly diologmy ya shertnamamy? Ya hazirki dini diologlarda yaly bileje agyz achar edip yylgyryp oturypdyrmy pygamber s.a.w.?

sen şuwagt germaniýda sakally we selleli aýlanyp ýörmeýşiň ýalam her döwürde yslamy ýaýratma meselesem şol döwre görä edilýär. hemem pursatlaram bir bolanok!

Sakal-sellani bu yere name sokup yorsun? Indi sen menin shahsyma yapyshmakdan bashga zat aydyp bilmedinmi? Pygamber s.a.w. sakal-selle geyene ana musulman diymandir. Mujtehid diyilip yslam dunyasine belli, tanymal, halk tarapyndan soyulen adama diyilyar. Gulenin turkiyede dushmanlary kop. Beyle adamam mujtehid bolarmy? Yene mujtehidlerin hasiyetlerinden biri - dini arassalamak. Gulenden yana din nahili bulashdyryldy, nache pitneler doredi yslam jemagatlarynyn arasynda. Ozun turkiyede bolsan bilyansin.

Kichirak mysal: gulenin bir kitabyndan (ady yadyma dushenok) elektrigi oylap tapyjy Edison adama in uly zady etdi diyyar. Pikir edyaniz ol jennete girmezmi diyyanizmi diyip yazyar. Bu bir musulmanyn diyjek zadymy ya meshhur alymlardan bular yaly diyenler barmy?
Onda gelin hemme alymlardyr, oylap tapyjylara dinine seretman jennete girer diyelin!?

Salam hormatly agzalar,

Aslynda “Dinler arasy diolog we hoshgori” taze chykan zat dal. Musulmanlar hristianlar we yewreyler bilen asyrlardan bari bile yashap gatnashyp gelipdirler. Oz aralarynda sowdalashdylar. Mysal uchin: pygamberimiz s.a.w. wepat bolanda, bir yewreye pul borjy bar eken. Hezreti Ala (ra.) muny yzyna bermegini wesyet edip gidipdir. Shular yaly gonshylyk we bashga adamkarchilikli gatnashyklar shu gunumizde-de dowam edyar.
Hich biri beylekisinin yashayyshyna, ybadatyna goshulanok. Isleyan serkowyna ya-da sinagogyna gidip arkayyn dini ybadatlaryny amala ashyryardylar. Muny Yslam dini hem buyruyar. (Yagny hich kimin dinine, yashayyshyna goshulmazlygy).
Yone hazirki diologlar ynsany we jemgyyeti olchegleri bilen chaklenmedi. Dini ynanchlary we yashayyshlaram oz ichine aldy. Musulman, hristian we yewrey dindarlary bir ara gelip “Vahyy”, “Tanry” yaly temalarda dushushyarlar, papalary we rahyplary agyzachar naharlaryna chagyryarlar, musulmanlar olaryn dini bayramchylyklaryna gatnashyarlar. Bu zatlar hadysada bolup duran zatlar.
Agyzachar, musulmanlaryn dini ybadatlarynyn biri. Sheylelik bn ol yslamyn emir edishi yaly we yslamy olchegler ichinde ediler. Yagday sheyle bolanson shu soraglary bermek gerek.
“Agyzacharda papanyn name ishi bar?”
Hristianlaryn kabir dini bayramchylygy bar. Musulmanlar shona gatnashyarlar.
“Musulmanlaryn o bayramchylykda name ishleri bar?”
Beyle olar bilen nahar iyesiniz gelyan bolsa agyzachardan bashga wagt tapylmadymy? Agyzachara papanyn chagyrylmagyndan name maksat bar?
Diolog uchin yer we wagt tapylanokmy ya? Bir ara gelinmek islenyan bolsa, dini gunlerin we yerlerin dashyndan bashga yer we wagt tapmak oran mumkin zat. Nahar iymekmi ya gurleshmekmi hemmesi sholar yaly yerlerde ediler. Ine hakyky “Dinler arasy diolog we hoshgori” shudur.
Sonky dowurde herekete gechirilen “Diolog we Hoshgori” bashga manyda ele alynyar. Hoshgoriden zyyada, uch din umumylashdyrylyp dinlerin birleshdirilmegi gorunmage bashlandy. Bu yagday 14 asyrlyk yslam dinine duybunden gabat gelmeyar. Yogsam klasiki hoshgora hich bir musulman garshy bolmaz.

barde, asil niyete seretmeli öydyan.
dinler arasi diyaloga in uli misallardan biri mevlana jelaleddin rumi'ni görkezip bolar.
insanoglinin asil vezipesi Allah(j.j.)'i 1-tanamak ve 2-tanatmak.
biz özümize musulman diymek bilen birinjisini yerine getirdik diyip bileris.yöne vezipamizi doli yerine getirmek üçin ikinjisini hem göz önünde tutmali.
barde esasanam tanatmak hakinda uli jedeller bolyar. tanatmak üçin nahili yol bilen gitmeli. giliç bilenmi yada irmak bilenmi.
muna degişli pigamberimiz(s.a.s.)'in ömründen kabir misallar goymakçi. yöne türkmença terjime edip bilmanim üçin türkçe goymali boldum. kin görman gayrat edip okajak bolun! yeni umit jurnalindan;

Sayı : 68 Nisan - Mayıs - Haziran 2005

Peygamberimiz'in (S.A.S) Ehl-i Kitap'la
Diyaloğu

Prof.Dr. İbrahim CANAN
İslamî düşüncede insan tarif edilirken “medeniyyün bittab'” (yaratılışı gereği medenî) denilir. İnsanoğlunun genleri sanki cemiyet halinde yaşamak üzere programlanmıştır. O, oturacağı bir eve kavuşmak veya yiyeceği bir lokmayı elde etmek için onlarca insanla münasebet halinde olmak zorundadır. Şaka için bile olsa, “Ev olarak mağara, yiyecek olarak ot yeter” diyecek birine, yazlık-kışlık giyeceklerini, kalemini, mürekkebini hatırlatırız.

Âdemoğlu, insanca bir hayat yaşamada başka insanlara muhtaçtır, huzuru ve saadeti için de insanlarla iyi anlaşmaya, onlarla uyum içinde olmaya mahkûmdur. Atalarımız, çok yerinde olarak: Hayvanlar koklaşa koklaşa, insanlar konuşa konuşa! demişlerdiir.

İster istemez birbirine muhtaç bulunan, başkalarıyla bir arada yaşamak zorunda olan insanoğlu, bu başkalarıyla anlaşacak ve anlaşmak için de konuşacaktır. İnsan, kendi kendisiyle konuşmaz; konuşma en az iki kişi arasında olur. Yani insanlar monolog yaparak yaşamazlar; onlar, “İki kişi arasında cereyan eden konuşma” manâsına gelen diyalog yaparlar. Yani diyalog, hayatımızın en temel unsurlarındandır.

Kimlerle Diyalog?
Hayatımız diyalogla geçer; temas ettiğimiz herkesle diyalog yaparız: Ailemiz halkıyla, komşularla, iş muhiti ve alış-veriş yerlerinde karşılaştıklarımızla vs. Bir Arap atasözü, “Kişi tanımadığının düşmanıdır.” der. Öyleyse dostluğun, samimiyetin kaynağı ve sebebi tanışmaktır. Bunun da yolu, öncelikle konuşmaktan, yani diyalogdan geçer.

Sadece komşular, akrabalar, meslektaşlar değil, aile fertleri bile, aralarında samimi olarak görüşüp konuşmadıkları takdirde birbirlerine yabancılaşırlar.

Zamanımızda, gelişen teknoloji sebebiyle dünya bir köye hattâ bir meclise döndü. Artık değişik renk ve dilde, farklı inanç ve kültürde insanlarla her zaman iç içe olmak durumundayız.

Peki, bizden olmayanlara, bizden kabul etmediklerimize, hattâ düşmanlarımıza nasıl davranacağız?

Onlardan kaçacak mıyız? Küsüp, onlarla konuşmayacak mıyız? Kavga mı edeceğiz? Düşmanlık içinde mi yaşayacağız?

Hele bu bizden olmayan, işverenimizse, işçimizse, meslektaşımızsa, hattâ eşimizse?


Bir tebessüm, bir selâm daha uygun değil midir! Bu ne kaybettirir? Bayramlarda, başka özel günlerde ikramlaşmayalım mı?

Mesafeli olacaksak sebebi ne? Sınırı ne?
Dinlerimiz, kültürlerimiz farklı diye mi?
Acaba dinimiz bu konuda bir yasak mı koymuş? Bu, bir zan mı, bilgi mi?
Devletlerimiz farklı diye mi? Devletin böyle bir yasağı mı var?
Geçmişte ecdadımız, onların ecdadıyla savaştı diye mi?
Öyleyse barışın manâsı ne?
Vs… sorular çoğaltılabilir.

Ehl-i Kitap'la diyalog meselesini bu çeşitten sorulara arayacağımız cevaplarla daha iyi anlayabiliriz.

Dinimiz ve Diyalog
Dinimizin başka din mensuplarıyla karşılaşmayı ve onlarla diyalogu yasakladığını kimse söyleyemez. Her şeyden önce, eğer İslâm hak bir dinse ve kendisini bütün dünyaya götürmesi gereken yeni mesajların sahibi görüyorsa, en ziyade araması gereken şey diyalog olacaktır. Ayrıca, İslâmiyet'te “Diğer din mensuplarıyla görüşmeyin, konuşmayın; onlara mesafeli durun, hattâ güç kullanın! Gerekirse onları kılıç zoruyla İslâm'a sokun!” diye bir prensip söz konusu değildir. Bilakis Kur’ân-ı Kerim, pek çok âyetlerinde, Hz. Peygamber'e Dinde zorlama yoktur; sen sadece tebliğ edicisin; bir uyarıcı ve müjdeleyicisin.. Sözlerine tesir vermek, insanların kalplere imanı koymak Allah'ın işidir. Sen, muhatapların nasıl davranırlarsa davransınlar, tebliğ işinde hep müsamahalı ol, affet, gördüğün kötü muameleleri onları yapanların cahilliğine ver ve onlar için de selâm dile! şeklinde hitap eder.

İslâm, kelime olarak sulh ile münasebattardır. Hedefi de insanlığı sulhe kavuşturmaktır. Onun ilk muhatapları hep müşrik Araplardı. Hz. Peygamber (s.a.s.), tebliğine başlarken onlara en yakınları için hazırladığı bir yemek ziyafeti vesilesiyle evinde yaptığı davette olsun, arkadan yine dar çerçevede Safa tepesinde yaptığı tebliğde olsun Allah'ı, âhiret hayatını, Âhiret'teki sorumluluğu hatırlatmıştı. Yaptığı tebliğdi; muhatapları müşrikti ve onlara evinde yemek veriyordu. Hz. Hatice'nin servetinin önemli bu kısmı bu tür ziyafetlerde harcanmıştı. Yani o, baştan beri herkesle diyalog halindeydi. Diyalog olmasa tebliğ olmazdı. Ve elbette diyalogun ve onun sürmesinin en önemli şartı, insanların birbirlerini önce ne iseler o olarak ve kendi konumlarından kabuldü.

Ve o, büyük tepki görüyordu. Alaya alınıyor, işkencelere maruz kalıyordu. Ama, kimse ile münasebetini kesmiyordu. Gelmeyene gidiyor, kovulsa, defalarca reddedilse bile herkesle münasebetini devam ettiriyordu.

Peygamber aleyhissalâtu vesselâm sabrediyor ve inananlara da sabır tavsiye ediyordu. İşkence altında ölenler oldu. Mü'minler, gittikçe artan müşrik saldırıları karşısında hayatta kalabilmek için ana yurtlarını, baba evlerini, mal-mülk bütün varlıklarını terk ederek kuru canlarıyla önce Habeşistan'a, daha sonra Medine'ye hicret etmek zorunda kaldılar. Ancak müşrik Mekkeliler, mü'minleri hem Habeşistan'da hem Medine'de takibe devam ettiler.

Hz. Peygamber Efendimiz'in Mekkelilerle yaptığı ilk üç savaşın üçünün de Medine'nin yakın çevresinde cereyan etmesi, Resûlüllah'ın her defasında kendini savunmak mecburiyetinde kaldığının en güzel delilidir. Onun bütün maksadı, insanların manen dirilmesiydi. O, savaşmak zorunda kalırken bile öldürmek için değil, diriltmek için savaşıyordu. Yeri gelince, onun Uhud Savaşı'nda düşürüldüğü çukurda yüzüne batan zırhı çıkarır ve kanlar içinde iken, arkadaşlarından bazılarının Mekkeliler için bedduada bulunması isteğine, ellerini kaldırıp, “Ya Rabbi, kavmimi affet, çünkü onlar bilmiyorlar!” dediğini anlatırız. Yine yeri gelince, hayatının en acılı iki gününden biri, Uhud'dan daha acılı bir günü olarak zikrettiği Taif ziyareti dönüşü o hazin münacatı karşısında Hz. Cebrail'in gelip, “Ya Muhammed (s.a.s.)! İstersen Dağlar Meleği'ne emredeyim, şu dağı Taiflilerin başına geçirsin!” demesine, hiç tereddüt etmeden, “Hayır! Bu insanların neslinden yüz yıl sonra bile bir mü'min gelecekse, böyle bir şeyin olmasını istemem!” şeklinde mukabele etmesini anlatırız. Bütün bunlar, insanların dirilişi, imanlarının ve âhiretlerinin kurtulması adına onlarla münasebetin, diyalogun devamını, daima insanların hayrını istemenin gereğini anlatan en güzel misaller değil midir?

Hudeybiye Sulhü: Diyaloğun Savaşa Tercihi
İnsanları İslâm'a kazanmada Hz. Peygamber'in takip ettiği metot, savaş ve baskı değil, prensipte her zaman için sulh ve sulh ortamında İslâm'ın yaşanışını göstermek, fiilî örnek ortaya koymak olmuştur. Bunun en güzel örneği Hudeybiye Sulhü'dür.

Resûlüllah (s.a.s.), bu sulhü elde etmek için en yakınlarının ve bu meyanda “Benden sonra bir peygamber gelecek olsaydı o, Ömer ibnu'l-Hattâb olurdu.” hadisiyle feraset ve kapasitesi nebevî tasdik ve takdire mazhar olan Hz. Ömer gibi birinin bile anlamakta zorlanarak “haysiyet kırıcı”, “zillet getirici” taviz olarak değerlendirdiği, hattâ neredeyse bütün arkadaşlarının kabulde zorlandığı davranışlarda bulundu. O gün Hz. Ömer (r.a.) ile Resûlüllah (s.a.s.) arasında geçen konuşma şöyle idi:

- Ey Allah'ın Resûlü! Biz hak üzere, onlar da bâtıl üzere değiller mi?
- Elbette, şüphesiz öyle!
- Bizim ölülerimiz cennetlik, onlarınki cehennemlik değil mi?
- Elbette! Şüphesiz öyle.
- Öyleyse niye dinimizde bu zilleti kabul ediyoruz? Allah bizimle onlar arasında (savaşla belirlenecek) hükmünü vermezden önce geri mi döneceğiz?

- Ey Hattâb'ın oğlu, ben Allah'ın Elçisi'yim ve O'nun emrine muhalif de değilim ve Allah da ebediyen bizi terk etmeyecektir!”

Medine'ye dönmek üzere yola çıkılır. Yolda Fetih Sûresi iner ve Hudeybiye Sulhü'nü bir zafer olarak müjdeler: “Biz sana apaçık bir zafer ve fetih ihsan ettik!” Hz. Peygamber, sûreyi Hz. Ömer'e baştan sona kadar okur.

Hudeybiye Sulhü'ne karşı çıkıştaki hatasını bilahare anlayarak kefaret için zaman zaman ömür boyu oruç tutup, sadaka verecek olan Hz. Ömer, ayrıca Hz. Ebu Bekr ve diğer pek çok sahâbî ittifakla, Hudeybiye sulhünün “İslâm'ın en büyük zaferi olduğu”nu ifade edeceklerdir (Vâkidî, 1966, 2: 609-610).

Böylesine itiraz ve hayal kırıklarıyla karşılanan bu sulh öylesine güzel gelişmelere zemin hazırlamıştır ki, onun gerçek bir fetih olduğu ve hattâ “İslâm'da Hudeybiye fethinden daha büyük bir fetih olmadığı” ittifakla kabul edilecektir (a.g.e., 2: 624).

Vâkidî bu sulhün İslâmî inkişaftaki tesirini şöyle açıklar: “Harp, insanlar arasına bir perde ve karşılıklı konuşmalara mâni olmuştu. Karşılaşılan her yerde kavga yapılıyordu. Hudeybiye sulhü gerçekleşince savaş bitti ve insanlar birbirlerine güvenmeye başladılar. Birazcık anlayışı olan bir kimseye İslâm anlatılınca artık hemen Müslüman oluyordu. Öyle ki, bu sulh sırasında savaşın ve şirkin devam ettiricileri konumundaki bazı müşrik liderler bile İslâm'a girdiler.” Vâkidî'nin örnek olarak ismen kaydettiği iki kişiden biri Amr ibnu'l-As'tır ve istikbalin Mısır fatihidir. Diğeri, “Allah'ın çekilmiş kılıncı” unvanını alacak olan Hâlid ibnu Velîd'dir; o da Suriye ve İran'ın fatihi olacaktır (a.g.e., 2: 624).

Evet, Hz. Peygamber Efendimiz (s.a.s.), diyalog imkânı elde etmek için, yani Müslümanlarla müşrikleri bir araya getirme, aralarında konuşma, birbirlerini daha yakından tanıma imkânı sağlamak gayesiyle her ne pahasına olursa olsun sulh istemişti. Elde edilen netice, onun ne kadar haklı olduğunu göstermiştir.

Ehl-i Kitap'la Diyalog
Müşriklere karşı tavrı bu olan Hz. Peygamber'in Yaratıcıya, Hz. Âdem'den başlayıp Hz. Nuh, Hz. İbrahim, Hz. Yakup, Hz. Musa ve Hz. İsa'ya (a.s.) dayanan peygamberler silsilesine ve ölümden sonra yeniden diriltiliş ve hesap, Cennet, Cehennem ve ebedî hayata inanan Ehl-i Kitab'a karşı tavrı elbette daha iyi ve çok daha yumuşak olacaktı. Nitekim de öyle olmuştur.

Ehl-i Kitap Kimdir?
Öncelikle belirtelim ki, “Ehl-i Kitap”, Kur’ânî bir tabirdir. İslâm'a göre, Ehl-i Kitap deyince semavî kaynaklı kitaba inanan din mensupları kastedilir. Bu açıdan ilk akla gelenler Yahudî ve Hıristiyanlardır. Ancak, Hz. Âdem'den Resûl-i Ekrem'e gelinceye kadar 124 bin peygamber geldiğine, bunlardan bir kısmına kitap indirildiğine inanıyoruz. Şu halde, prensipte, kendisine kitap inmiş bütün dinler Ehl-i Kitaptır. Nitekim Mecusilere de Ehl-i Kitap muamelesi yapılacağı Resûlüllah'tan rivayet edilmiştir, ancak kestiklerini yememek, kadınlarıyla evlenmemek şartıyla (Taberî, tarihsiz, 3:29). Bediüzzaman merhum, müfessir seleflerinden bir adım daha ileri giderek, Kur’ân'ın “Ya Ehle'l-Kitap!” hitabına, -tabirin “ya ehle'l-mektep şeklinde de anlaşılabileceğini söyleyerek- bugünkü “aydın” dediğimiz okur-yazar takımının da muhatap olabileceği görüşüne yer verir (Sözler, “25. Söz”, RNK l: 183). Biz Müslümanlar için, Resûlüllah öncesi mevcut bütün dinlerin ve hususen mukaddes kitap inancı taşıyanların semavî asıllarının olabileceğini kabul etmekte dinî bir engel yoktur. Nitekim, Alman etnologlarından Wilhelm Schimidt, medeniyet tarihçilerinin insanlığın en ibtidaî medenî safhası kabul ederek, avcı-toplayıcı diye adlandırdıkları dönemde bile çok tanrılı bir inanca değil Tevhid akidesine sahip olduklarını etnolojik verilerden hareketle ispat etmiştir (Kaynak 2004). Kur’ân'da geçen Zülkifl ismiyle Gouthama Boudha'nın kastedilmiş olabileceğine dikkat çeken (Le Saint Coran, Enbiya, 85'in tercümesinde) Muhammed Hamîdullah merhum, Mecusilik, Brahmanizm, Budizm gibi hâlen yer yüzünde mensupları bulunan dinlerin mukaddes kitaplarında Peygamberimizle ilgili olan ifadelerin bir kısmını gösteren bir çalışma yapmıştır (Bu bilgileri, Kütübü Sitte Muhtasarı Tercüme Ve Şerhi isimli çalışmamızda geniş olarak kaydettik,14: 279-83).

Görüldüğü üzere, Ehl-i Kitap tabiriyle, bazısı münakaşa edilebilecek farklı yorumlar olsa da İslamî kaynaklar, öncelikle Yahudi ve Hıristiyanların kastedildiğinde ihtilaf etmezler. Bu tabir Kur’ân'da sıkça geçtiği gibi, ayrıca “Yahudi” ve “Nasâra” veya bunlara delalet eden başka tabirler de geçer. Bu üç tabir umumiyetle farklı zaman dilimleri içinde, farklı şartlara -ve bunlara bağlı sorulara- göre geldiği için, bu konuyu kavramada âyetlerden sadece birini esas almak yeterli olmayabilir ve hattâ yanlış neticeye de götürebilir. Bu sebeple, imkân nispetinde konuya giren bütün âyetleri, nüzul sebepleriyle birlikte bilmek gerekir. Nitekim Kur’ân'da, Ehl-i Kitab'ı kınayan, tehdit eden ve hattâ şirke nispet eden âyetler olduğu gibi, takdir eden, öven âyetler de vardır. Yâni Kur’ân-ı Kerim'e göre, Ehl-i Kitab'ın hepsi bir değildir, tıpkı Müslümanların da hepsi bir olmayıp kiminin müttaki, kiminin fâsık, kiminin de daha başka derecelerde olduğu gibi.

Diyalog konusunda bilinmesi gereken bir nokta da şudur: Ehl-i Kitap deyince ister yukarıda belirtildiği üzere, geniş bir yelpazede bakalım, ister mûtad üzere akla hemen geliveren ve Kur’ân'ın zahirine de uygun olan sadece Yahudi ve Hıristiyanları anlayalım, Cenab-ı Hak, yüce Kelâmında Hıristiyanların mü'minlere daha yakın olduğunu belirtir: “Mü'minlere sevgi bakımından en çok yakınlık duyanların ise 'Biz Nasârayız (Hıristiyanlarız)' diyenler olduğunu görürsün.” (Mâide, 5/82). Gerçekten, bilhassa Resûlullah döneminde bu bir hakikattır. Resûlullah'ın mesajı kendisine ulaşan ilk Hıristiyanların tepkileri nâdir istisnalar dışında oldukça müspet ve edepli olmuştur: Bahira, Varaka ibnu Nevfel, Necaşi, Herakliyus, Mukavkıs, Addâs, Fervetu'bnu Amr el- Cüzâmî, Kapıcı Mürâ, Süheyb-i Rûmî gibi nicelerinin menkıbeleri okununca, kaydettiğimiz âyetin manâsı hadiselerle müşahede edilir. Mezkûr âyetin devamında, Hıristiyanlardaki yakınlığın kaynak ve sebebi de belirtilir: “Bunun sebebi, onlar arasında bilgin keşişlerin ve dünyayı terk etmiş rahiplerin bulunması ve onların kibirlenmemeleridir.” Bu mânaya mâsadak olan çağdaş Addâs, Süheyb, Mürâ…'ların yokluğunu söylemek hem Kur'ân'ın ruhuna ters düşer, hem de fiilî müşahedelerimize.

Hz. Peygamber'in Ehl-i Kitab'a Yaklaşımı
Mekke'de münferit bazı şahıslar dışında Ehl-i Kitap bir cemaat yoktu. Bu sebeple Ehl-i Kitap'la ciddî mânada bir temas Hicret'ten itibaren Medine'de başlar. İncil ve Tevrat, Hz. Peygamber'e göre, Hz. Âdem'le başlayan peygamberlik zincirinin Kur’ân'dan önceki son halkaları idiler. Binaenaleyh, bu iki Kitap mensuplarının kendisine sahip çıkacaklarını, etrafında yer alıp şirke, batıla, ahlâksızlık ve zulme karşı elbirlik mücadele vereceklerini ümit ediyordu. Medine'ye gelir gelmez, günümüzün tabiriyle bir manâda Anayasa diyebileceğimiz yazılı bir anlaşmanın ikinci maddesini, “İnananlar müstakil bir ümmettir.” diye tespit ettiği halde, 25. maddede de: “Beni Avf Yahudileri, mü’minlerle birlikte olarak bir ümmet teşkil ederler.” demek suretiyle onların beraberliğine ne kadar inandığını ortaya koymuştu. Bu ifade, onları inançlarında İslâm'a zorlama manâsına gelmiyor, aksine onları kendi değerleri içersinde olduğu gibi kabullenmeyi ifade ediyordu. Çünkü, aynı maddenin devamında: “Yahudilerin dinleri kendilerine, Mü'minlerin dinleri kendilerinedir. Buna gerek mevlâları (azatlıları) gerek kendileri dâhildirler. Yalnız kim ki haksız bir fiil irtikap eder veya bir cürüm îka ederse, o sadece kendine ve aile efradına zarar (vermiş) olacaktır.” deniyordu. Bunu takip eden 26, 27, 28, 29, 30 ve 31'inci maddelerde teker teker adları zikredilerek diğer altı Yahudi kabilesinin de Beni Avf Yahudileri gibi oldukları belirtilir.
Yani Yahudiler, bu anlaşmada, Mü'minlerle birlikte yaşayan, birbirleriyle yardımlaşan, biri diğerinin düşmanına yardım etmeyen vatandaşlar konumunda idiler.

Bazı Jestler
Resûlüllah (s.a.s.), Medine'ye hicretinin ilk aylarında Yahudilerden destek görme ümidini taşıyordu ve bunu devam ettirmek istemişti. Kazanma ümidiyle, onları memnun etmeye yönelik bir kısım jestlerde de bulunmuştur. Medine'de namaz kılarken 17-18 ay kadar Kudüs'te Beytü'l-Makdis'i kıble edinme, âdaba müteallik bazı hususlarda Ehl-i Kitap olmaları hasebiyle Yahudilere uyma, “Ben, kardeşim Musa'nın sünnetine uymaya daha lâyıkım.” diyerek Aşure Orucu'nu tutma (Buhari, “Savm”, 69, Müslim, “Sıyâm”, 127, Bak. Kütübü Sitte Tercüme ve Şerhi 9: 460-65), bilhassa Yahudilerle ilgili meselelerde Kur’ân yerine Tevrat'ın hakemliğine başvurma, Yahudilere hoşlanacakları tabirlerle hitap etme ve onlara hitap ederken Allah'ın üzerlerindeki nimetlerini hatırlatma (Vesâik, s.92-93, 15. vesika), bunlardan bazılarıdır.

Yahudilere tam bir din hürriyeti tanınması
Anayasa maddelerinde yer alan bu husus, Kur’ân âyetleriyle devam edecektir. Sözgelimi, Beni Kaynuka Yahudilerinin Medine'den ayrılmaları sırasında Yahudi aileleri içinde Yahudilik terbiyesi ile yetiştirilerek Yahudileştirilen Arap çocukları ihtilaf konusu olmuştu. La ikrâhe fi'd-din yani “Dinde zorlama yoktur” âyeti ile (Bakara, 2/256) geçmişte yahudileşmiş olanların dinlerini terke zorlanması yasaklanmıştır. Keza, Müslüman olan Himyer meliklerinin, yörelerindeki Yahudi ve Hıristiyanlardan bir kısmının Müslüman olduğunu bildirmesi üzerine, Resûlullah derhal mektup yazarak: “… Eski dinlerinde kalmak isteyen Yahudi ve Hıristiyanların istekleri reddedilmesin, onlardan cizye almanız yeterlidir… Kim Resûlullah'a bu vecibesini yerine getirirse o, artık Allah ve Resûlullah'ın zimmetindedir (mal-can-ırz garantisi altındadır).” (Vesâik, s. 220, 109. vesika). diyerek bu meseledeki İslâmî prensibi hatırlatmıştır.

Resûlüllah aleyhissalatu vesselam, taşra vilayetlerine gönderdiği bir mektupla bütün valilere yaptığı tamimde, diğer bir kısım talimat meyanında şunu da ilâve etmiştir: “…İslâm'a girenler bize terettüp eden hak ve vazifelere tabi olurlar, eski dinlerinde sâbit kalanlara baskı yapılmaz, onlardan maddî imkanlarına göre cizye al (Alınacak cizye) bir dinar ve daha fazla veya bu değerde bir şey olmalıdır, kim bu borcunu öderse o zimmetimiz (garantimiz) altındadır…” (Vesâik, s.199, 104 /elif. vesika).

Keza, Aleyhissalatu vesselâm Yemen valisi Muaz ibnu Cebel'e yazdığı mektupta da bu meseleye teması ihmal etmez: “… Kim dininde sâbit kalır ve cizyesini öderse, o diniyle baş başa bırakılır. Artık o, Allah'ın Resûlü'nün ve Mü'minlerin zimmetindedir. Ne öldürülür, ne esir edilir, yapabileceği mükellefiyete (vergiye) tâbi kılınır. Dinini terk etmesi için eziyet edilmez. Onların gözetleyicisi Allah'tır (Allah'ın işini siz yapmaya kalkmayın)…” (Vesâik, s.213, 106/dal. vesika).

Keza Hayber Yahudilerinden Safiye radıyallahu anhâ ile evleneceği zaman, onu Müslüman olmaya zorlamaz, şöyle diyerek davet eder: “Şayet eski dininde kalmak istersen seni İslâm'a zorlamayız. Allah ve Resûlünü tercih edersen, seni zevcem olarak seçeceğim.” Safiye vâlidemiz, Tevrat menşeli bilgisi ve evlenmezden bir müddet önce gördüğü bir rüyanın da tesiriyle şu cevabı verir: “Ben, Allah ve Resûlünü tercih ediyorum.” (Vâkidî, 2: 707).

Hanımları arasında herhangi bir tefrike yer vermeyen Hz. Peygamber (s.a.s.), Hz. Safiyye'nin, kendisine diğer hanımları tarafından: “Yahudi kızı!” diye rahatsız edildiği şikâyetini ulaştırınca: “Sen de onlara: 'Amcam Hârun, babam Musa!' deseydin ya!” buyurur. Ve Safiyye'ye söz konusu sözü söyleyen hanımıyla iki buçuk aya yakın bir müddet konuşmaz.

Keza Kureyza Yahudilerinden olan Reyhâne'nin hikâyesi de dikkat çekicidir. Aleyhissalâtu vesselâm bu hanımı cariye olarak değil, zevce olarak hâne-i saadete dahil etmek ister ve bu maksatla “örtünme”yi teklif eder. Ancak Reyhâne: “Ey Allah'ın Resûlü! Beni cariye olarak tut; bu senin için de benim için de daha muvafık.” der. Resûlüllah (s.a.s.), Müslüman olmasını teklif eder. Reyhâne bunu da kabul etmeyip, Yahudilikte kalmakta ısrar edince Aleyhissalâtü vesselâm onu zorlamaz. Fakat Reyhâne bir müddet sonra kendi kararı ile Müslüman olur (İbnu Hişâm 3-4: 245; Üsdü'l-Gâbe, 7: 120).
Bu örnekler çoğaltılabilir.

Yahudilerle Beşeri Münasebetler
Daha Medine'ye gelir gelmez yapılan beraber yaşama anlaşmasının 25. maddesinde “Beni Avf Yahudileri, mü'minlerle birlikte olarak bir ümmet (câmia) teşkil ederler.” denmesi, Yahudilere nasıl bir nazarla bakıldığını yeterince ifade eder. Rivayetler hem Resûlüllah'ın ve hem de diğer bir kısım Müslümanların Yahudilerle ziyaret, alışveriş, borçlanma, selâmlaşma gibi her çeşit beşerî münasebetleri sürdürdüklerini gösterir: Hz. Ali'nin ücret mukabilinde bir Yahudi'ye kuyudan su çekme hizmeti sunduğu (Tirmizi, “Kıyamet,” 35), bir kısım Sahabîlerin ve hattâ Resûlullah'ın Yahudilere borçlanmaları bile vâkidir. Resûlullah'ın vefat ettiği zaman zırhının, borcuna mukabil bir Yahudi'de rehin olduğu bilinmektedir (Buhari, “Rehin,” 2, 5; Müslim, “Müsakât,” 124). Resûlüllah (s.a.s.), zaman zaman Yahudilerin toplanıp meselelerini görüştükleri, Tevrat okudukları Beytu'l-Midras denen eve uğrayıp Yahudilerle konuştuğu bilinmektedir (Ebu Davud, “Hudûd”, 26).

Bir Yahudi çocuğunun Resûlullah'la hususî dostluğu bile söz konusuydu. Zira Aleyhissalatu vesselâm'a sıkça uğrayıp bazı hizmetlerini gören bu çocuğun hastalandığını işiten Allah Resûlü, çocuğa “geçmiş olsun” ziyaretinde bulunur Ebu Davud, “Cenâiz”, 5, [3095. h]. Beni Kureyza'dan olan Reyhâne'ye, Hayber Yahudilerinden olan Safiyye'ye Hâne-i Saadet'te birine cariye, diğerine zevce olarak yer verilmesini, daha başka maksatların yanı sıra, Anayasa'nın Yahudiler hakkında öngördüğü “Mü'minlerle bir ümmet olma” hedefini gerçekleştirmeye yönelik fiilî tedbirler olarak da değerlendirebiliriz.

İslâm, komşuluk münasebetlerine çok fazla önem verir. Kapısı yakın olan komşunun uzak olana karşı tekaddüm hakkı vardır. Komşu Yahudi (gayr-ı Müslim) de olsa tekaddüm hakkını korur, ciddi bir hak olan şuf'a hakkında olduğu gibi (Abdurrezzak, 8: 84).

Hz. Peygamber ve Necranlılar
Hz. Peygamber'in Necranlılarla olan münasebeti, diyalog deyince öncelikle kastedilen ikili görüşmenin en güzel örneğini teşkil eder. Çünkü Necranlılar, Resûlullah'ın kendilerine yazdığı bir mektup üzerine, aralarında Ebu'l- Hâris diye bilinen meşhur bir alimin de yer aldığı 17'si eşraf olmak üzere 60 kişilik oldukça kalabalık bir heyet halinde gelerek (İbnu Hişâm, 1-2: 575) birkaç gün Aleyhissalâtu vesselâm'a misafir olmuşlardır. On yedi kişilik eşraf takımından üç kişinin ehassu'l- havas “en büyükler” durumunda daha üst, hiyerarşik bir gurup teşkil ettikleri anlaşılmaktadır: İbnu Sa'd, 14 kişilik eşraf grubunun isimlerini teker teker verir (İbnu Sa'd, 1: 357).

Görüşmeler
Necranlıların Medine'deki müsaferetleri süresince kendileriyle “İslâm dini” hakkında, hususen de “İslâm nazarında Hz. İsa ve Hz. Meryem'in yerleri” olmak üzere birçok mesele üzerine bilgi alış-verişi ve münakaşa ve müzakereler yapılmıştır. Hz. Peygamber (s.a.s.) Necranlıları İslâm'a davet eder, onlar kabul etmezler. Hz. Peygamber bu hususta ısrar etmez. Necranlılar, Kitaplarında mevcut bazı bilgiler sebebiyle davete icabet etmeyi kendi aralarında münakaşa ederler. Aralarında yer alan âlim kişi Ebu'l-Hâris, Hz. Muhammed'in “Beklenen, hak peygamber” olduğunu itiraf etmesine rağmen, “Kavmimizin bize yaptıkları İslâm'a girmeme mani oluyor. Bize şeref, mal-mülk verdiler, ikramlarda bulundular ve bizim bu zâta muhalefet etmemizi istediler. Eğer Müslüman olursak, bütün bu verdiklerini geri alacaklardır” diyerek Müslüman olmaktansa bir anlaşma yapmaları gereğinde heyeti ikna eder (İbnu Hişâm, 1-2: 573). Ancak diğer iki büyük es-Seyyid ve el-Âkıb bilahare Müslüman oldular.

Bu müzakereler esnasında Kur’ân'daki mübâhele âyeti (Âl-i İmrân, 3/61) bu vesile ile onlarla ilgili olarak inmiş, en sonunda her iki tarafın da mutâbık kaldığı yazılı bir anlaşma yapılmış ve Peygamber Efendimiz'in elinden insanlığın farklı dinler ve milletler koalisyonu şeklinde sulh içinde yaşama şartlarını gösteren bir vesika ortaya çıkmıştır. Biz insanlığın geldiği bugünkü safhada -ki insan hakları, din ve vicdan hürriyeti üzerinde çokça durulduğu günümüzde bile- bile, başka din ve inanç mensuplarına tanınan hak ve uygulamalarında henüz buna yetişemediği kanaatindeyiz. İbretle okunmaya değer:

Necranlılarla Yapılan Yazılı Anlaşmanın Metni

Bismillahirrahmanirrahim,

Bu, Allah Resûlü Nebî Muhammed'in (Sallâllahu aleyhi vesellem) üzerinde yetkili kılındığı Necran halkı ile bütün meyve mahsulleri, bütün altın ve gümüş ve bütün kölelerle ilgili olarak yazdığı ahiddir. Kendisi bütün bunları, her biri bir okiyye (2136 gramlık gümüş değerinde) 2000 elbiseye mukabil onlara terk etmiştir. Bunun 1000'i her yıl Recep ayında, diğer 1000'i ise her yılın Safer ayında teslim edilecektir. Her bir elbise bir okiyye gümüş değerinde olacaktır. Şu şartla ki, vergiyi aşan veya gümüş miktarından eksik olan kısım hesapta nazar-ı itibara alınacaktır. Zırh, at veya malzemeden yaptıkları ödemeler hesaplanacaktır. Gönderdiğim elçilerin 20 güne kadarki ağırlanma ve yiyecek masrafları Necranlılar üzerinedir. Elçilerim bir aydan fazla tutulamazlar. Yemen'de bir cürüm işlenir, savaş çıkarsa 30 zırh, 30 at, 30 deveyi âriyeten vereceklerdir. Elçilerimin âriyet olarak alacakları zırh, at, deve veya mallarda zayiat meydana gelirse, elçilerim onları tazmin ve zararı mutlaka telafi edeceklerdir.

Mallarına, canlarına, dinî hayat ve tatbikatlarına, hazır bulunanlarına bulunmayanlarına, ailelerine, mabetlerine ve az olsun çok olsun mülkiyetleri altındaki her şeye şâmil olmak üzere, Allah'ın himayesi ve Resûlullah Muhammed'in zimmeti Necranlılar ve onlara bağlı etraftakiler üzerine bir haktır. Hiçbir piskopos kendi dinî vazife mahalli dışına, hiçbir papaz kendi papazlık vazifesini gördüğü kilisenin dışına, hiçbir rahip içinde yaşadığı manastırın dışında başka bir yere alınıp gönderilemeyecektir. Almış oldukları ödünçlerde hiçbir faiz söz konusu olmayacaktır.

Bu itaat ediş ve tâbi oluşlarından önce cahiliye zamanındaki kan davaları kaldırılmıştır. Onlar ne toplanıp bir araya getirilecekler ve ne de kendileri öşür vergisine tabi tutulacaklardır. Onların toprakları üzerine hiçbir askerî birlik ayak basmayacaktır. Onlardan herhangi biri alacağını talep ettiğinde onlar arasında bir eşitlik kurulacaktır. Onlar ne zulm edecekler ne de kendileri zulme uğrayacaklardır. Şayet onlar arsından herhangi biri istikbalde faizli muamelelere girecek olursa benim himayemin dışında tutulacaktır: Onlar arasında hiç kimse bir başkasının işlediği suç ve yaptığı haksızlıktan mes'ul tutulmayacaktır.

Bu duruma göre, Allah'ın himayesi ve Resûlullah Muhammed'in zimmeti, Allah'ın bütün kuvvet ve kudretini gösterdiği güne kadar olmak üzere ve Necranlılar da hiçbir hata ve haksızlık işlemeksizin üzerlerine düşen vazifelerini layıkıyla yerine getirmeleri ve hiçbir zulümde bulunmaksızın iyi hal ve tutum göstermeleri şartıyla, bu yazıda gösterilen hususlar üzerinde bulunacaktır.

Şâhitler: Ebu Süfyân ibnu Harb, Gaylân ibnu Amr, Mâlik ibnu Avf Ensârî, Akra ibnu Hâbis el- Hanzelî ve el-Muğîre ibnu Şu'be. Bu yazıyı yazan kimse: Abdullah ibnu Ebî Bekr'dir (Vesâik, s.175-76, 94. Vesika, İbnu Sa'd, 1: 287-288).

Fransız şarkiyatçı Louis Massignon, Resûlullah'ın Necranlılarla yaptığı anlaşmanın âdilane olduğunu, Lammens'e atfen şöyle ifade eder: “Lammens'e göre, Hicret'in onuncu yılında yapılan antlaşma, biri zanaatkâr (Necran), diğeri askerî olan (Medîne) iki güç arasında hakkaniyet çerçevesinde müzakere edildi…” (Opera Minora, Dar al-Maarif, Lübnan 1963, 1: 558). Tekrar etmenin yeridir: Resûlüllah, gayr-ı Müslimlere siyasî birlik teklifini yaparken, bugünün zorba güçlülerinin tarzında ezici, dayatmacı, sömürücü olmamış, kendinden sonra geleceklere de böyle bir tavsiyede bulunmamıştır.


Mescid-i Nebevî'de Necranlı Hıristiyanlar
Hz. Peygamber'in Ehl-i Kitab'a davranışı ve onlarla münasebetleri çerçevesinde burada kaydı gereken mühim bir hâdise de, Mescid-i Nebevî'nin içinde Hıristiyanlara haftalık ayinlerini yapmalarına verilen izindir. Bu vakayı anlatan râvi “Necran heyeti gibisini hiç görmedim” diyerek, günümüz için de oldukça ibretli olan vak'ayı anlatır: Heyet ibadet vakitleri gelince Mescid-i Nebevî'nin içinde ibadetlerini yapmak isterler. Ashaptan bazıları bunu garipsemiş, belki de bir tepki göstermiş olacaklar ki, Aleyhissalâtü vesselâm “Onları serbest bırakın!” müdahalesinde bulunmuşlardır. Necranlılar doğuya yönelerek ibadet yaparlar (İbnu Hişâm, 1-2: 574, İbnu Sa'd 1:357). Serahsî, Hanefi mezhebindeki, mescide gayr-i Müslimlerin girme ruhsatını açıklarken başka örnekler verir, fakat bu hâdiseye temas etmez (Kitabu's-Siyerü'l-Kebir, 1989, 1: 90-91).
Hemen hatırlatmak isteriz: Hz. Ömer zamanında hicretin 14. yılında fethedilen Humus şehrinde, yerli halkın rızasıyla Yuhanna Kilisesi'nin dörtte biri cami olarak kullanılır (el-Belâzurî, 1958, s: 187). Aynı kapıdan girip çıkan Hıristiyan ve Müslüman âbidler birbirinden rahatsız olmazlar. Keza daha sonraki asırlarda Endülüs'te de San Vicent kilisesinin yarısı, yapılan anlaşma gereği, Müslümanlar tarafından cami olarak kullanılır (Mehmed Özdemir, 1994, s: 68).
Bu uygulamaların yanında, İstanbul'da bazı semtlerde Kilise, Havra ve Câminin yan yana inşa edilmiş olma örneği, İslâm'ın hoşgörüsünü ifade etmede sönük kalır.


Netice

Gittikçe küçülüp köy haline gelen ve bu sebeple de her çeşit din ve kültüre mensup insanlarla iç içe yaşamak zorunda kaldığı bir safhaya giren insanlığın sulh ve huzur içinde yaşayabilmesi için, aralarında sevgi, saygı, adalet gibi bir kısım insanî değerleri güncelleştirmesi yani hayata geçirmesi gerekmektedir. Sevgi ve muhabbetin yolu tanışma ve muarefeden geçeceğine göre, bunun gerçekleşmesi için inanç ve ideolojileri ne olursa olsun insanların, her şeyden önce birbirlerini oldukları şekliyle, farklılıklarıyla kabul edip bir araya gelip konuşmaları; birbirlerini araya giren ikinci el kaynaklardan değil, bizzat kendilerinden dinleyerek, kendilerini birbirlerine sulh ortamı içerisinde, insanî ölçüler içinde anlatarak tanıtmaları ve tanımaları gerekmektedir.

Bunu yaparken Muhammedî bir metotla hareket edip, anlaşamayacağımız apaçık belli olan ihtilaflı, farklı noktalardan değil, birleştiğimiz, anlaştığımız ittifaklı, menfaatli noktalardan başlamalıyız. Geçmişin kavgası kader olmuştur deyip eski devrin şartlarındaki olumsuzluklara da çok fazla takılıp geleceğimizi karartma yerine affı, müsamahayı, hoşgörüyü esas almalıyız.

Şurası muhakkak ki, gaflet ve saflık, telafisi zor hayal kırıklığı da getirebilir. İstenmeyen menfilikler, bilhassa günümüzde içe kapanmakla önlenemez. Bunun yerine, kendimizi iyi tanımlayıp örnek hale gelmemiz ve inisiyatif sahibi bir aksiyon çizgisine sahip olmamız elzemdir.


Kaynaklar
el-Belâzurî, Ebu'l-Abbâs Ahmed İbnu Yahya (v. 279/892), Fütûhu'l-Büldân, Beyrut, 1958.
Hamidullah, Muhammed, Le Saint Coran.
İbnü'l-Esir, Üsdü'l-Gâbe fî Ma'rifeti's-Sahabe.
İbn Haceri'l-Askalânî, Fethu'l-Bârî fî Şerhi Sahihi'l-Buharî.
İbnu Hişâm, es-Sîretü'n-Nebeviyye, 1-2.
İbnu Kesir, Tefsir-u Kur’âni’l Azim.
Kaynak, İbrahim, Wilhelm Schimidt'in Din Teorilerine Yaklaşımı ve Din Anlayışı (Neşredilmemiş doktora tezi. Selçuk Üniversitesi, 2004.
– “Wilhelm Schimidt'te Avcı-Toplayıcıların Tek Tanrıcılığı”, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, yıl 2004, sayı 11.
Massignon, Louis, Opera Minora, Dar al-Maarif, Lübnan 1963.
Nursî, Bediüzzaman Said, Sözler, “25. Söz”, RNK.
Özdemir, Mehmed, Endülüs Müslümanları-1, Ankara, 1994.
Serahsî, Kitabu's-Siyerü'l-Kebir, (Le Grand Livre de La Conduite de L'Etat), Türkiye Diyanet vakfı neşri, Doğuş, Ankara 1989.
Taberi, Ebu Ca'fer Muhammed İbnu Cerîr (v.310), Tarihu'l-Ümem ve'l-Mülûk, Tahkik: Muhammed Ebu'l-Fazl İbrahim, Dâru Süveydân, Beyrut, Tarihsiz.
Vâkidî, Muhammed ibnu Ömer (v. 207 hicrî), Kitâbu'l-Meğâzî, Tahkik: Marsden Jones, Oxford, Londra, 1966.


- menin pikirimçe kabir adamlar musulmanlarin başga dinden bolanlar bilen aragatnaşikda bolmaklarini islanok. mununam yekeje sebabi bar. olam islamin yayramagindan gorkmaklari. sebabi dünyada islami in kan tanatyanalr teroristler. eger beyleki dinlerdaki adamlar islami teroristlerden dalde hakiki islami yaşayanlardan övrense olarin islam hakindaki pikirleri üytgar.
- birem yatdan çikarmalin hiç bir haçan bir musulman kesekinin ayagina gitmez eger Allah(j.j.)'i olara tanatmak maksadi bolmasa.
sagliginiz!

- menin pikirimçe kabir adamlar musulmanlarin başga dinden bolanlar bilen aragatnaşikda bolmaklarini islanok. mununam yekeje sebabi bar. olam islamin yayramagindan gorkmaklari. sebabi dünyada islami in kan tanatyanalr teroristler. eger beyleki dinlerdaki adamlar islami teroristlerden dalde hakiki islami yaşayanlardan övrense olarin islam hakindaki pikirleri üytgar.

- bu yokardaki islam duşmanlari üçin.
- kabir din adamlarinin islemezligi bolsa bu dini yayma vezipesinin dine özlerine degişlidir pikir edyanliginden bolup biler.

Diolog dinler arasynda dal-de, dini agzalaryn arasynda bolup biler. Bu hem durli din agzalaryn arasyndaky syyasy, ykdysady we sosial olchegli gatnashykdyr. Sheyle diologlar duyn bardy, bugunem bar, ertir hem bolmagy hokmandyr.

Diology kim bashlatdy?

2 asyrdan bari Papalyk, Misionerlik ishleri bilen Hristianlygy orta gundogara yayratmaga, jahyl musulmanlary hristian etmage chalyshylyp gelinyar. Afrikadaky dowletlerde dinden hich habary bolmayan dine atlary musulman bolan misionerler uly ustunlikler gazandy. Yone galyberse-de hakyky yslamy yashayan yslam dowletlerinde islenilen netijani almadylar. Munun netijesinde misionerlik ishlerine goldaw bermek uchin “Dinler arasy diolog we hoshgori” diyen proyekti durmusha gechirdiler.
Bu ishleri edyan konsul ilkinji gezek 1962 yylda bu temany ara alyp maslahatlashmak uchin dushushdy. Sonraky yygnaklarda misionerligin bir bolegi bolmak bilen “Diologyn” mohumdigini bilip ony dowam etdirmak uchin karar berildi.
II. Paulyn 1991 yylda jar eden “Halas ediji Missiya” atly yazgysynda shu sozler bar: “Dinler arasy diolog, butin adamzady Serkowa ugrukdyrmak bolmak bilen missionerligin bir bolegi bolup duryar. Bu missiya aslynda Mesihi we Injili bilmeyanler we beyleki dini wekilleri uchindir”
1964 yylda 2-nji Watikan Konsulynda “Hristian bolmayanlaryn sekretarlygy” diyen gurama doredilyar. 1973 yylda onun yolbashchysy hokmunde Pietro Rossano getirildi. Shol sekretarlygyn bulliteninde shu ashakdaky setirler bellenip gechilyar:
“Diology Serkow shertlerinin ramkalarynda missioner we Injili owredyan jemagat bolup edyaris. Serkowyn butin ishi, Mesih soygisini we Mesihin sozlerini adamlara yetirmekden ybarat. Shu sebapden diolog, Serkowyn Injili yayratmak misionyny oz ichine alyar”
Pietro Rossano mundane bashgada diologyn shertlere matachlini bellap gechyar:
“Serkowyn hali hich yerde yok bolan yerinde ishe girmegi uchin diologa matachlik bar”
1984 yyldan bari Hristian bolmayanlaryn sekretarlygyny edip gelyan kardinal Franciz Arinze diologa barada sheyle diyyar:
“Papa 6-njy Paulun maksady amala ashyrmakdyr. Chunki dinler arasy diolog, Serkowym missiyasynyn adaty bir bolegi yaly bilinyar” (Bulletin, 59/XX, 1985, 124).
Papanyn zyyarat eden wagtynda Fethullah Gulen bu tema ayratyn uns beryar:
“Papa 6-njy Paul Jenaplary tarapyndan bashlanan we dowam edip gelyan Dinler arasy diolog uchin Papalygyn bir missiyasynyn bir bolegi hokmunde barik geldik. Bu missiyany amala ashyshyny gormek isleyaris” (F.Gulenin Papa yazan hatyndan, Zaman, 10.02.1998)
Ozunin sonky maksatlaryny Papa II. Paul sheyle nygtayar:
“Birinji mun yyllykda Yewropa hristianlashdyryldy. Ikinji mun yyllykda Amerika we Afrika hristianlashdyryldy. Uchunji mun yyllykda bolsa Aziyany hristianlashdyraly”
Musulmanlardan dinlerarasy diologyn goldan Fetgullah Gulen we ona yolbashchylyk edyandigi barada “Kuresel barysha dogry” kitybynda bellap gechilyar. Yene shol kitaba gora Fethullah Gulen Papa II.Paul bilen gorushmeginden on bu diology has on bashladan Said Nursidir. Bediuzzaman Said Nursinin bu tema barada Papa XII.Pier bilen yazyshanlygy we Rum patriarhaty bilen gatnashanlygy barada shol kitapda yazylyar. Dinler arasy diology gerekliligi barada Fethullah Gulen birnache makalalary we kitaplary bar. (Meselem: Hoshgori we diolog yklymy, shu kitap dine shu tema barada).

Diologyn maksady name?

Musulman halkyny hristianlashdyrmak uchin ish alyp baryan misionerlere orta gundogarda uly garshylyk gorkezdiler. Bu garshylygy dowmek uchin shol teritoriyalarda yashayan musulmanlaryn dini bilimlerini yagny dini ylmyny yok etmeli bolyar. Dinler arasy diolog bilen, Hristian dininem hak dindigini, gorkuljak zadyn yoklugyny bildirip Musulmanlaryn hristianlara bolan dushmanchylygyny dowmegi maksat edindiler.
Muny amala ashyrmak uchin hem “Menin denim in sonky dindir, bashgalary yalnyshdyr” ynanjyndan yuz owurmekligi prenzip etdiler. Dinler arasy diologyn gurujylaryndan M.Wattyn “Modern dunyadaki Yslam Wahyy” atly ishinde bu barada yazyar.
Watta gora diologyn sherti “Menin denim in sonky dindir” ynanjyndan yuz owurmekdir. Dinler deneshdirilende hich bir din beyleki tarapy kemsidyan ya-da owyan babatynda baha bermeli dal. Taraplardan biri: “Menin denim in sonky dindir” diyse bu ish yola barmaz. Sebabi “son” diyen soz beyleki dinlersen ustunligi we beyleki dinlerin yalnyshlygyny gorkezyar. Shonun uchin olar yaly ynanjy duybunden zynyp tashlamaly.
Yone Kurany Kerim yslam dininin in sonky dindigini we beyleki dinlerin guyjunin gachanlagyny achyk aydyar. Sheylelik bilen bir musulman yslamdan bashga-da yene bir hak dinin barlygyny asla pikir etmez. Sheyle pikir etse ya-da shubhelense dinden chykyp gider. Yslamyn son dinligini barada Kurany Kerim sheyle diyyar:
“Bugunki Men sizing dininizi kamil etdim we nygmatlarymy tamam etdim we Men din hokmunde dine yslamdan razy boldum” (Maida 3)
“Allah huzurynda hak din dine yslamdyr” (Ali Imran 19)
“Kim yslamdan bashga din gozlese, bilsinki tapan dini asla kabul ediljek daldir” (Ali Imran 85)

beybo menem yazardym velin bular yaly köp yazmana yaman yaltanyan.

Yokarda bellap gechishim yaly Watta taryhda dini bir filosofiya yaly sereden Ibn Tufeyil we Ibn Rushdinin yollaryndan gitmeli diyip karar berdiler. Yagny dini yoymaly diydiler.
R.Arnaldez ahli sunnet bir musulmana diology kabul etdirmek mumkin daldigini bellap, dini yoyup onda musulmanlary shubhelendirmeli diyip aydyar. Yslamyn esaslaryny nakyl gora dalde yagny bolshy yaly dal-de oz aklyna gora adamlara dushundirip adamlara yetirmek metodyny ulansak musulmanlar bn diolog has yenilleshjekdigini nygtap gechyar.
Dinler arasy diolog pikrini atasy Louis Massignon “Olaryn (musulmanlarynyn) hemme zadyny yoyup dinlerinden shubhelendirdik. Ynanchlary, dinleri oldi. Indi hich bir zada kamil ynananoklar. Bom boshluga dushdiler. Oz ozleri olmegine tayyn.” diyip aydyar.
Dinimiz Yslamyn son dindigini we bashga dinlerinin guyji gachanlagyny we olar bilen dost bolup bolmajagyny bildiryar. Diologchylar bolsa olary dostlukdanam zyyada yagny dini yakynlygy bilen ozlerine bir dereje bilyarler. Prof.Dr. Mehmet Aydin gorun nahili nygtap gechyar “Bir sopynyn butin dinleri birbirine yakyn derejede gormegi – towhid, birlik nyshanasydyr” (II.Din Şurası tebliğ ve Müzakereleri, s. 342)

Islenilyan taze musulman modeli

Gunbatar hristian alemi, yslamy yok etmek uchin asyrlar boyu edip gelyan gayratlaryndan bir netije almadylar. Ozlerine gabat gelyan, islan taraplaryny ugrukdyryp bilyan, arachakleri ozleri kesgitlap bilyan taze bir “Yslam” taze bir “Musulman” modelini ozgertmage karar berdiler.
“Hoshgoruli”, “Her tarap ugrukdyrylmaga ukuply”, “Light Islam” adyny beren bu modeled; buyruk we haramy bolmayan, suyjulige, duzly zatlara gatyshmayan, hepdede bir juma namazyna giden, bayram namazlaryny kylan, jynazasy metjitden galan we musulman mazarlygynda depin edilen musulman shahsyyeti goz onunde tutulan. Shu yol bilen dinin esasy gymmatlyklary, buyruk we haramy yok edip dini-ylahy bolmayan butinley ynsan dushunjesine esaslanan filosofiki, ahlagy bir system oylap tapmak islediler. Bu ishlerde dine Watikanyn dal ABSh-nynam eli bar.
CIA we ABD Federal Sulchi Burosy FBI hakynda yazylan kitaplar bilen meshhur bolan Ronald Kesslerin “CIA soweshde” (The CIA at war) atly kitabynda, CIA-nyn direktory George Tenet we CIA-nyn bashga uly wezipeli adamlar arasynda bolan dushushyk barada sheyle bellap: “Yslamda, bashga dinlerdaki yaly ruhanylyk diyilyan zat yok bolanlygy uchin her bir kishi ozuni lider yaly hasaplayar. Bu sebapden kabir din adamlaryny pul bilen satyn alyshy yaly, yasama dini liderleri hem orta chykartdy” gechyar. Yene shol kitapda CIA-nyn ozlerini dini adam hokmunde tanadyan we musulman bolmayanlara dini tarapdan has yumushak baha berip biljek adamlary ozlerine ishe alyarlar diyip nygtalyp gechilyar.
Ronald Kesslerin yanky kitabynda yslamda berk duzgunlerin we yokardan ashaga bagly resmi bir ruhanylygyn yoklugynyn analiz edilendigi we bu ugurda durli dini adamlara para bermek bilen oz dini adamlarynam emele getirilendigi barada gurrun edilyar. CIA tarapynda oylanyp tapylan bu “din adam” agentleri sheyh, hoja, molla we dini lider hokmunde tanadyp butin yslam aleminde “her tarapa ugrukdyryp bolyan” we “hoshgorili” yslam wagyzlaryny edendikleri barada kitapda bellenip gechilyar.
Yene shol kitapda CIA shu wagt dunya mochberinde elindaki butin propaganda tehnikalary ulanyp bu yasama din adamlaryny goldadylar we ozlerinin “her tarapa ugrukdyryp bolyan musulman” ozlerinin oylap tapandygyny bellap gechyarler.

Netijede 1980-den son dunya yayran imperializme, kapitalizme we sionizme „hoshniyetli“ seredyan yslam we yasama din adamlarynyn uly mochberde ondulrilen yerin nireligi hakynda ashakda yazyljak.

turkmen talyp onda myratweli shol kitaby gutaran adammy kim ol?

hakykat yokardaky yazgylary okasam shol kitabyn awtory hakynda-da gurrun gidyandir. "CIA at War" diyen kitabyn awtory.

myratweli diyilyan shu blogy achan agza ony kitap bilen bulashdyryp yorme.

bu mesele yone-mone mesele bolmanson kabir maglumatlary ulanmaly bolyar. Yogsam sozun gury, duypsiz samrayan adamyn sozunden kan bir tapawutlanmaz.

turkmentalyp shol oylap tapan dini hazir ulanyanlar barmy yada yo shol barada maglumat bersene bilsen ,sholaryn chykaran kitabynyn ichindaki sozleri ulanyan adam barmy shu saytda ,soragyma dushunensin diyp arzuw edip garashyan.yazjak jogabyna.

hakykat bir agza,

dost!
wahhabizmden tut köp zadyňa paçagyny çykardylar!
arap emirliklerini göreňokmy!? türkler dawosda baş galdyryp men beýle zada ýol bermen diýdi welin olaram gaýtan biz araplar biri-birimizi goldarys, başgasy goşulmasyn diýen bolýar.
ýagdaýam ortada!

Ilki bilen tema wahhabizm barada ya-da dawosda aydylan birnache sozler barada-da gidenok. Ol her bir uly bir tema. Birnache soz aytmak ansat.

Said Nursi hakyndaky yazgylaryndan name aytjak boldyn, dushmedim? Yone bu blogyn temasy bilen degishli yeri yok oydyan. Tema "Dinler arasy diolog we hoshgori barada" gidyar.

şu soraga yslam alymalarynyň üýşen ýerinde
şeýle jogap berýär. oturanlaryň içinde m.akif ersoýam bar!
hemme yslam alymy ahyrzaman geldi diýýärler, olam şu zatlary aýdýar!

Ahyrzamanyn hachan gelejgini senem, menem, saidem, gulenem bilip bilmez, onun achary yeke-tak Hudayyn Ozundir. Men bilyan bar bolsa-da duran yerinde kapyr bolar. Saidin yokarda diyyan zatlaryny onun ozunden bashga hich kim kimem beyle diymez, diyenogam. Alym diyyanin dine turk alymlary dal butin yslamda yagny "Ahli sunnet we jemegat"-dakylara belli uly ulamalar. Olar beyle zat diyenok, diyibem bilmezler.

Bir meselani dushunship garshyna giden bolar. Beydip ynsabyn bolsa diyip geplemek yagshy dal. Eger bir duypli geplesem onda bashga gurrun. Menin bu temada yazanlarym entak gutaranok. Yuwash yuwash hemme bu tema degishli hemme temalara jikme jik seretjek bolaryn. Keypineme wagtymy berip oturasym senem menem gelenok. Yone-mone mesele bolmanson edyan.

turkmentalyp shol oylap tapan dini hazir ulanyanlar barmy yada yo shol barada maglumat bersene bilsen ,sholaryn chykaran kitabynyn ichindaki sozleri ulanyan adam barmy shu saytda ,soragyma dushunensin diyp arzuw edip garashyan.yazjak jogabyna.

Men siz bilen gatnashyp, otur-turush edip yorunmi size baha berer yaly? Bir zat aytsam tohmet bolar, gury guna gazanaryn. Yone kabir alymlaryn oz kitaplaryndan, diyen zatlaryndan yola chykyp yslam ramkasynyn chaklerinde baha beriler.

oylanma,

myratweli diyen agza ozi bashlap ozi gutaran bolsa gowy bolardy. Yone onun beyle etmegi mana 1 gram tasir edenok. Din bir nakyldyr - aklyna gora dal.

Menem seni ya-da myratwelini gorsem oldurjek niyetim yok ya erbetlik etmek niyetim yok. Yone kabir meselerde kabir zatlaryn ayan bolmagy uchin diskusiya etmeli bolyar.

Allah tagala ozune iman eden bendelerine Kurany-Kerimin Maida suresinin 51-nji ayatynda sheyle diyyar:

Ey imanly adamlar, yehudileri we hristianlary dost tutman! Yehudiler yehudilerin dostydyr. Hristianlar hristianlaryn dostydyr. Sizden kim olary dost tutunsa olam olardan bolar. Elbetde Allah zalym kowma hidayet etmez.

Bu ayatda Allah tagala butin bir milleti gargysh eden. Yagny olaryn ichinde yslam dinine garshy bolup yerin yuzuni bulap, musulmanlara tohmet atyp yoren yehudileri dost tutman diyyar. Bir yehudini gormersin musulmany dost tutyan ya-da 5 gun dost tutyan yaly aldayandyr. Bir hristian gormersin musulmanlarynky dopba-dogry, biz yalnyshyas bular bizin jan yaly dostumyz diyyanini. Kabir musulman dowletlerde diyyarler “Hristianlaryn oz yoly bar, dini bar olar hem bir musulman doganymyz yone bashgarak yolda”. Allah saklasyn!
Allah tagala bashga bir ayatda:
Men size shu gunki gun dininizi kamil edip berdim we nygmatymy tamam etdim we Men din hokmunde dine Yslamdan razy boldum.

Yslam dininden bashga dinlerin barysy hata, galat, kapyrchylykdyr, nache dogry diyip ustunde dursalaram. Hat-da durushmaga delillerem yokdur, olaryn uytgedilmedik kitaplaram yok. In barkisi Bibliyany, Towraty alyp gorsegem munlerche gornushi bar. Bir Kuran gormersin biri-birinden tapawutly. Nache din dushmanlary uytgedilipdir diyse-de. Kuranda bir harp ya-da many uytgesedi olar hezil etjekler. Yagny yehudiler we hristianlar musulmanlara „Ine sizin Kuranynyz, sakally akmak aldanyp yoren musulmanlar“ diyjekleri belli. Emma hich hili yalnysh tapyp bilmeyarler.
Pygamberimize s.a.w. pygamberlik berilenden ta gabyryna giryancha yewreyler ondan yalnysh gozlediler, yalnyshdyrjak bolup we yuzune basjak boldular. Yone yeke yalnysh tapyp bilmediler. Hat-da pygamber s.a.w. olenden sonam yehudiler oz otaglaryndan pygamberin s.a.w. gabyryna chenli gazyp onun jesedini alyp bashga zat goyup musulmanlary masgaralajak boldular. Yone Allah tagala gorady bir yagshy adamyn duyshinde duydurdy we onuni aldy. Shunchalyk dine dushman bolan millede Allah tagala lagnat etdi. Bizin hazirki dost diyyan adamlarymyza pygamber s.a.w.:

Allanyn lagnaty bolsun yehudilere we hristianlara.

diyip aytdy.
Hazir her bir yurdun bashynda oturan bashlyklary ozune boyun egdiryan yehudilere Allah tagala lagnat etdi. Olar halklara kop zulumlar edyarler. Pygambermizi s.a.w. chukura yykjak boldular, ka yerlerde oldurmekchi boldular. Yone Huday tagala ony olardan gorap gezdi. Shonun uchin Allah tagala yehudi we hristianlary dost tutman, yehudi yehudi bn, hristian hristian bn dost diydiler. Yehudi musulman bn dost diymediler, hristian musulman bn dost diymediler. Shonun uchin musulman yehudi bn, musulman hristian bn dost bolmasyn diydiler.
Allah tagala diydi:
Yehudiler we hristianlar kimler olar diydiler? Allanyn dushmanlarydyr diydiler we pygambermizin s.a.w. yagny musulmanlarynam dushmanlarydyr diydiler. Nadip pygamberimizin s.a.w. we musulmanlaryn dushmanlaryny dost tutup bileris diydiler? Olar sizing garshynyza gidyarler, sizi oldurjek bolyarlar siz nadip olary dost tutmakchy bolyanyz?! Olar achyk Kuran uytgedilen diyyaler. Olar diyyarler kabir achyshlary etdik diyyarler. Yone ol achyshlar mundane 1400 yyl on Kuranda we hadyslarda yazylyp gidilen. Bular shu zatlary bilibem Kuran uytgedilen diyip musulmanlary aldajak bolyarlar. Sheyle tohmetleri atyan adamlary nadip dost tutunjak?! Shonun uchin Allah tagala olary dost tutman diyip duyduryar. Huday sheydip duydurandan son adama erk beryar islesen et, islemesen etme diyyar. Dost tutma, dost tutsan Allah dushmany bolarsyn diydiler. Mundan son Allah dushundirdi olary dushman tutmasan hakyky musulman bolaryn diydiler. Eger dost tutsan onda ol adam olardandyr hasaplanar, yagny ol adam kapyrdyr diydiler yagny yahudi we hristiandyr diydiler. Sholary dost tutyan adam kapyrlykda-da, Allah dushman bolmakda-da sholar bn dendir diydiler. Allanyn hidayetinden mahrumdyr ol adam. Chunki Allah diyilyan zat zalym kowumy hidayet edyan daldir diyip oz chagyrshyny gutaryar. Allanyn hidayet etmedigi kapyr. Dine kapyr dal ustesine zalym diydiler.Zulum diyilyan zat soymeli zady soymezlik, soymeli dal zady soymeklikdir. Kim Allahyn dushmanyny dost tutsa onda ol adamy Allahy Ozi dushman tutar. Bulary dost tutmaklyk yurekden soymeklikdir we dilimiz bn geplemegimizdir. Kabir adamlar aydyar:”Yurekden edemzok yone wagtlayyn yanynda duryas”. Soymeklik diymek – yuregim bilen soymek we dilin bn geplemekdir. Olar Allanyn dushmanlary. Eger bir musulman olaryn yanynda yone gepleman, soyman dursa onda senem edil sholar yaly Allaha garshy bolup oz musulman doganyna dushman boldygyndyr. Yogsam seni olaryn yanynda danyp goyyan yok, olaryn yanyna ozin ylgap meninem aytjak zadym bar diyip olara yaranjan bolyan, olar nira suyrense senem shol yerin suyrenyan, name buyursa-da edyan bashga musulmanlara-da ediber diyyan yagny boyun boluber diyyan. Boyun dine Hudaya bolunyar. Eger mejbur edilsen onda rugsat bar. Meselem oldurin diyip gorkuzsalar onda ozune zyyan gelmezlik uchin etse bolyar. Olaryn yanynda durmaklygam uly mertebe dal. Kuran okamaly dal yerdlerde olar uchin Kuran okalyar. Kuranyn ayatlaryny ters terjime edip beryarler. Sheydip butin musulmanlara dushman bolyarlar. Omur baky taryhda ozone dushmanchylyk goyup gidyarler. Onki munafyk dushmanlaryn bolushy yaly. Taryhda hich bir munafygyn owulen yeri yok. Olar yaly musulmanlar kim guychli bolsa sholaryn tarapyna gechip musulmanlara sogjeklerinde shubhe yok. Olar Kurana shek atylsa yylgyryp otur, musulmanlar yylgyryp duryar . Ine yagdaylar sheyle. Dost diyilyan zada adam howes bn yuregi bn soyup onun yanyna baryp durar.
Mumin adam mumini soyer. Yurekden soyup we dili bn hem aydyp we hereketde gorkezer. Bir musulmana tohmet atylyp dursa beyleki musulman onun arkasyny alyp dili bn jogap berer. We ishde-de gorkezmekligi we yanynda-da durar. Ona komek etmekligi we onun bn olmekligi gerekdir ya-da ondan hem on olmekligi gerekdir. Pygamber s.a.w. aytdy:

Musulman bolup bilmersiniz ta ozunize soyen zadynyzy musulman doganyna soyeninize chenli.

Ine musulmanchylyk. Shonun uchin musulmanlardan gorkulyar yerin yuzunde. Birine degse beylekisine degen yaly. Yogsam musulmanlaryn yagdayy kapyrlarynky yaly bolan bolsady onda yitip giderdiler. Emma bu hadysa musulmanlar dal kapyrlar amal edip bashladylar. Kapyrlara degsen butin dowlet bolup arkasyny alyarlar. Bir musulmana degsen dowlet dal bir sapdan namaz okap chorek iyiship yoren adamallar yuzune duryarlar. Kapyrlara musulman doganlaryn ayyplaryny orta goyyarlar. Shonun uchin sahabalar kop doga edipdirler:
Ey Allahym meni musulmanyn eli bn dal kapyryn eli bn oldur diyip.
Musulman yerine name uchin olmeli? Sebabi ol musulman doganymyz. Buny beydip kim dogan edip goydy? Allah tagala ayatda:
Mumin diyilyanlar (yerin o ujundaky bn bu ujundaky) bary dogandyr.

Pygamber s.a.w. aytdy:

Musulmanlaryn hemmesi goya bir jeset yalydyr. Eger bashy agyrsa hemme yeri agyryny duyshy yaly.

Namanin ustunde dogan etdi Allah tagala musulmanlary? Imanyn, yslamyn we yagshylygyn ustunde Allah tagala hemme musulmanlary dogan etdi. Rahman bolan Allah tagalany dost tutmakda dogan etdi.


Allah tagala hemmamize Ozi bn dost bolmaklygy nesip etsin. We Allah tagalanyn dushmanlaryny dost tutmakdan dash etsin. Allah tagala yolunda yalnyshyan musulmanlary Ozi gunalerini gechsin we hidayet bersin we musulmanlary dogan edip biri-birine ysnyshdyrsyn.

gowy tema oran gowy tema yone has uzak ,kerki yaly dash.

tema oran onat dogry aytyan(hakykat1)
yone cindanam bu gaty uzak gaty gorman temany sheyle goz gezdirdim doly okamadym cunki vagtym yok onsanam icimgysya...
yone asyl name diyjek bolanyna dushundim...

bäý-bä, çyndanam, uzyn ýazypdyrlar-laý

nämeler ýazylan ekeni

ay bu tayda menden bashga zat yazylypdyrday!

hosh niyet eyyam gowuluk hakynda bolmaly tema hokmany!

turkmentalyp, senden hem köp gowy zatlar öwrendim - Allah senden razy bolsun!

Ýokarda-da köp sanly maglumatlar goýupdym.

Bärde meň niýetim kitap ähli bn äbe-de jüýbe bolmak däl, iň azyndan biziň hoşniýetlidigimizi we olara dinimizi öwretmäge, hakykatda daýanyşmaga taýyndygymyzy, dinimizi ýalňyş bilýän bolsalar, dogry görnüşini beýan etmegi özümize wezipe ýaly kabul etdim diýen ýaly. Ýokarda mysallary bar.

Kämahal ynanjtmyza ýa oňa eýerýänlere gülmäge çalyşanlary boldy, olara-da gerekli jogaby berip, gülmezliklerine we dymmaklaryna sebäp bolupdym.

Garaz, niýetim gowy. Yslamyň hoşniýetlilik dinidigini görkezmäge çalyşdym.

Ynha, germaniýada, amerikada, rossiýada, hytaýda we ş.m. döwlertlerde ýaşaýan agza we myhmanlarymyz meň näme diýmek isleýänime gowurak düşünen bolsalar gerek.


Men-ä gidip barýan. Indi bärde ýazyp bilmerin uly ähtimallyk bn, şoň üçinem bimaza etmerin agza we myhmanlary, enşallah!

Hakyňyzy halal ediň!

Salam we dileg bn!